تصویر هوشنگ ابتهاج

هوشنگ ابتهاجHushang Ebtehaj

نویسندهAuthorموضوع کتابSubject

امیر هوشنگ ابتهاج (۶ اسفند ۱۳۰۶ – ۱۹ مرداد ۱۴۰۱)، با تخلّص ه‍. ا. سایه، شاعر و پژوهشگر ادبی ایرانی بود. او از نخستین نسل شاعرانی بود که با شعر نیمایی آشنا شدند، اما بیش از همه به‌عنوان غزل‌سرا شناخته شد. نخستین دفتر شعرش، نخستین نغمه‌ها، در سال ۱۳۲۵ منتشر شد و از دیگر آثار شناخته‌شدهٔ او می‌توان به سراب، سیاه‌مشق، شبگیر، چند برگ از یلدا، تاسیان و تصحیح حافظ به سعی سایه اشاره کرد.
ابتهاج در دههٔ ۱۳۵۰ مدیریت برنامهٔ گل‌های تازه در رادیو ایران را بر عهده داشت و برنامهٔ گلچین هفته را پایه‌گذاری کرد. شماری از سروده‌های او، از جمله تو ای پری کجایی و سپیده، با موسیقی و آواز هنرمندان ایرانی اجرا شده‌اند.

6 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.

زندگی در یک نگاه

نقش در کتاب‌های الفبا

نویسنده / Author • موضوع کتاب / Subject

تعداد کتاب‌های مرتبط

6 عنوان

آثار ثبت‌شده

آینه در آینه – گزیده اشعار هوشنگ ابتهاج – به انتخاب محمدرضا شفیعی کدکنی – نشر چشمه، بانگ نی – هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه)، پیر پرنیان‌اندیش: در صحبت سایه | هوشنگ ابتهاج، تاسیان – هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه)، سیاه مشق | هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه)، جلد سخت، شعر زمان ما ۲۰: هوشنگ ابتهاج

روش اعتبارسنجی

اطلاعات شخصی و تصویر فقط با منبع معتبر و قابل‌انتساب منتشر می‌شوند؛ داده‌های تأییدنشده عمداً حذف شده‌اند.

زندگی‌نامه کامل هوشنگ ابتهاج

سال‌های آغازین

ابتهاج در ۶ اسفند ۱۳۰۶ در رشت در خانواده‌ای مرفه و دانشور به دنیا آمد. پدرش، آقاخان ابتهاج، پزشک بود. او دورهٔ دبستان را در رشت و دبیرستان را در تهران گذراند. نخستین دفتر شعرش را در جوانی و در سال ۱۳۲۵ منتشر کرد.
آشنایی او با محافل ادبی تهران و شاعرانی چون مرتضی کیوان، نیما یوشیج، احمد شاملو و سیاوش کسرایی در شکل‌گیری مسیر ادبی‌اش مؤثر بود. ابتهاج مدتی به شعر نیمایی گرایش یافت، اما غزل همچنان قالب اصلی بخش مهمی از آثار او باقی ماند.

خانواده و زندگی شخصی

ابتهاج در سال ۱۳۳۷ با آلما مایکیال ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چهار فرزند بود. آلما مایکیال در اسفند ۱۴۰۰ درگذشت.
ابتهاج از سال ۱۳۶۶ در کلن آلمان زندگی می‌کرد و در سال‌های بعد نیز به ایران سفر می‌کرد.

خانهٔ ارغوان

خانهٔ ابتهاج در تهران، که به سبب درخت ارغوان حیاط آن با نام خانهٔ ارغوان شناخته می‌شود، در ۲۶ آبان ۱۳۸۷ با شمارهٔ ۲۳۸۷۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. شعر معروف ارغوان با این درخت پیوند دارد.

فعالیت ادبی

ابتهاج در آغاز با قالب‌های کلاسیک شعر فارسی کار کرد. نخستین نغمه‌ها مجموعه‌ای از شعرهای دورهٔ جوانی اوست و سراب از نخستین تجربه‌های او در قالب‌های جدیدتر بود. در سیاه‌مشق، غزل‌های او جایگاه برجسته‌ای دارند و در آثاری چون شبگیر و چند برگ از یلدا مضامین اجتماعی پررنگ‌تر می‌شوند.
او در کنار سرودن شعر، سال‌ها بر دیوان حافظ کار کرد. حاصل این پژوهش با عنوان حافظ به سعی سایه منتشر شد و از شناخته‌شده‌ترین آثار پژوهشی اوست.

ویژگی شعر

شعر ابتهاج میان سنت غزل فارسی و تجربه‌های شعر معاصر قرار دارد. عبدالعلی دستغیب او را شاعری دانسته است که پس از تجربهٔ شعر نیمایی، در غزل به زبانی نو و حال‌وهوایی معاصر رسید و از این منظر او را غزل‌سرایی نئوکلاسیک توصیف کرده است.
آشنایی عمیق ابتهاج با حافظ در غزل‌های او و نیز در کار پژوهشی‌اش بر دیوان حافظ بازتاب یافته است. مضامین اجتماعی، عاشقانه و گاه عرفانی نیز در دوره‌های مختلف شعر او دیده می‌شوند.

رادیو و موسیقی

ابتهاج در دههٔ ۱۳۵۰ در رادیو ایران فعالیت داشت و مدیریت گل‌های تازه را بر عهده گرفت. همچنین برنامهٔ گلچین هفته با مدیریت او شکل گرفت. این دوره یکی از مهم‌ترین پیوندهای حرفه‌ای او با موسیقی سنتی ایران بود.
سروده‌های او بارها با موسیقی همراه شده‌اند. تو ای پری کجایی و سپیده از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها هستند. سپیده با آهنگسازی محمدرضا لطفی و آواز محمدرضا شجریان شناخته شد.

سیاست و فعالیت اجتماعی

ابتهاج در فضای سیاسی و روشنفکری ایران با چهره‌های نزدیک به حزب توده ایران معاشرت داشت. او خود گفته بود که عضو حزب توده نبوده، اما خود را سوسیالیست می‌دانسته و با توده‌ای‌ها همفکری و دوستی داشته است.

کانون نویسندگان ایران

ابتهاج از اعضای کانون نویسندگان ایران بود. در سال ۱۳۵۸، هیئت دبیران کانون تصمیم به تعلیق او و چند عضو دیگر گرفت و این تصمیم در مجمع عمومی تأیید شد و به اخراج آنان انجامید.

زندان

پس از برخورد حکومت جمهوری اسلامی با حزب توده، ابتهاج نیز در اردیبهشت ۱۳۶۲ بازداشت شد و نزدیک به یک سال در زندان بود. او بعدها گفته بود که عضویت خود در حزب توده را رد کرده است.
ابتهاج در کتاب پیر پرنیان‌اندیش گفته است که آزادی او در سال ۱۳۶۳ پس از پیگیری محمدحسین شهریار و نامهٔ او به سیدعلی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت، صورت گرفت.

جوایز و بزرگداشت‌ها

در ۱۰ مهر ۱۳۹۵، بیست‌وسومین جایزهٔ ادبی و تاریخی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار به ابتهاج اهدا شد.
در مهر ۱۳۹۷ نیز در ششمین جشنواره بین‌المللی هنر برای صلح، نشان عالی «هنر برای صلح» به او و سه هنرمند دیگر اهدا شد.

درگذشت

ابتهاج در ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ در ۹۴ سالگی در شهر کلن آلمان درگذشت. پیکر او پس از انتقال به ایران، در ۵ شهریور ۱۴۰۱ در باغ محتشم رشت به خاک سپرده شد.

کتاب‌شناسی

نخستین نغمه‌ها، ۱۳۲۵
سراب، ۱۳۳۰
سیاه‌مشق، ۱۳۳۲؛ نسخهٔ نهایی: ۱۳۷۸
شبگیر، ۱۳۳۲
زمین، ۱۳۳۴
چند برگ از یلدا، ۱۳۴۴
یادنامه، ۱۳۴۸؛ ترجمهٔ شعرهای هوانس تومانیان با همکاری چند مترجم دیگر
تا صبح شب یلدا، ۱۳۶۰
یادگار خون سرو، ۱۳۶۰
حافظ به سعی سایه، تصحیح دیوان حافظ
آینه در آینه، برگزیدهٔ اشعار به انتخاب محمدرضا شفیعی کدکنی، ۱۳۶۹
تاسیان، ۱۳۸۵
پیر پرنیان‌اندیش، گفت‌وگو با میلاد عظیمی و عاطفه طیه، ۱۳۹۱
بانگ نی، ۱۳۹۵
هدیه، برگزیدهٔ اشعار، ۱۳۹۷
بانگ نی در سال ۱۳۹۵ بدون آگاهی قبلی ابتهاج منتشر شد و او نسبت به نحوهٔ انتشار آن واکنش نشان داد.

کتاب‌های مرتبط با هوشنگ ابتهاج

مطالب و معرفی پدیدآورنده

منابع و اعتبار تصاویر