خانواده و کودکی در خانهٔ سینما
بهمن کیارستمی ۱۱ اوت ۱۹۷۸ در تهران به دنیا آمد. پدرش عباس کیارستمی، فیلمساز و هنرمند، و مادرش پروین امیرقلی، طراح هنری، بودند. او برادر کوچکتر احمد کیارستمی است. خانواده در ۱۹۸۲ از هم جدا شد و عباس سرپرستی دو پسر را بر عهده گرفت. بزرگشدن در خانهای که فیلم، عکاسی، طراحی و شعر بخشی از زندگی روزمره بود، دسترسی زودهنگام به زبان تصویر را برای او فراهم کرد؛ اما کارنامهٔ بعدیاش فقط ادامهٔ نام پدر نیست.
نخستین فیلم در نوجوانی
آرشیو فیلم هاروارد نخستین فیلم او را «سفری به دیار مسافر» معرفی میکند؛ اثری که در ۱۹۹۴ و در حدود پانزدهسالگی ساخته شد. فیلم به سراغ بازیگر کودک «مسافر» عباس کیارستمی میرود و او را حدود بیست سال بعد پیدا میکند. همین انتخاب، از همان آغاز علاقهٔ بهمن به زمان، حافظه، سرنوشت آدمهای واقعی و رابطهٔ سینما با زندگی پس از پایان فیلم را نشان میدهد.
تدوین، همکاری با عباس و راه مستقل
کیارستمی در چند پروژهٔ عباس کیارستمی همکاری کرد و از جمله تدوین فیلم «ده» را در ۲۰۰۲ بر عهده داشت. همکاری خانوادگی آموزش عملی مهمی بود، اما او در مستندهای خودش به جای تقلید از داستانهای پدر، سراغ مشاهدهٔ مستقیم آیینها، حرفهها، موسیقی و هنر رفت. قاب ساده و حضور کمرنگ فیلمساز به آدمهای مقابل دوربین اجازه میدهد خودشان تناقضهای جامعه را آشکار کنند.
تباکی و مشاهدهٔ آیین
«تباکی» در ۲۰۰۱ دربارهٔ سوگواران حرفهای ساخته شد. آرشیو فیلم هاروارد آن را هم مشاهدهٔ یک حرفهٔ غیرعادی در جامعهای دینی و هم پرترهای از همان جامعه توصیف میکند. بعدتر «نور»، «کفار»، «زیارت»، «دو کمانچه» و «شبیهخوانی» رابطهٔ ایمان، اجرا، موسیقی و زندگی جمعی را از زاویههای گوناگون دنبال کردند.
هنر، موسیقی و شهر
بنیاد هنر شارجه موضوعهای اصلی فیلمهای او را قدرت ایمان در فرهنگ معاصر ایران، موسیقی، شعر و هنر میداند. «مجسمههای تهران» و «غار گنج» به حافظهٔ شهری و سرنوشت آثار هنری میپردازند. «منیر» پرترهای از منیر شاهرودی فرمانفرماییان است و «خانهٔ گلستان» نیز به زندگی و فضای کاری لیلی گلستان نزدیک میشود. این فیلمها هنرمند مشهور را از پشت عنوانها بیرون میآورند و رابطهٔ کار، خانه و تاریخ را نشان میدهند.
اکسدوس و مهاجران افغانستانی
«اکسدوس» در ۲۰۱۸ در یک مرکز اداری بازگشت مهاجران افغانستانی فیلمبرداری شد. دوربین گفتوگوهای مأموران و خانوادههایی را ثبت میکند که در دورهٔ فشار اقتصادی دربارهٔ بازگشت تصمیم میگیرند. بهمن در این اثر کارگردان، تهیهکننده، نویسنده و تدوینگر بود. فیلم در ۲۰۱۹ جایزهٔ هیئت داوران بخش مستند بلند جشنوارهٔ نیواورلئان را دریافت کرد؛ موفقیتی مهم برای اثری که بهجای شعار، سازوکار روزمرهٔ مهاجرت را مشاهده میکند.
ترجمه و موسیقی آب گرم
فعالیت او به سینما محدود نیست. مؤسسهٔ هنر ملی ویتی دِویت ثبت کرده است که چند کتاب را به فارسی ترجمه کرده. «موسیقی آب گرم» از چارلز بوکوفسکی یکی از شناختهشدهترین ترجمههای اوست: گزیدهای دوازدهداستانی که ابتدا با نشر ماهریز و بعدها با نشر نگر به بازار آمد. گزارش ایرانوایر این ترجمه را یکی از مسیرهای ورود رسمی بوکوفسکی به بازار کتاب ایران میداند.
پدر، آرشیو و مسئولیت روایت
پس از درگذشت عباس کیارستمی در ۲۰۱۶، بهمن در گردآوری، تدوین و انتشار بخشهایی از آرشیو خانوادگی و پیگیری روایت پروندهٔ درمانی پدر حضور فعالی داشت. کتابها و پروژههایی مانند «من خانهم» و فیلمهای مبتنی بر نامه و سند نشان میدهند که برای او آرشیو فقط یادبود نیست؛ مادهای برای پرسیدن این سؤال است که چه کسی گذشته را روایت میکند و سند چگونه به تجربهٔ جمعی تبدیل میشود.
زندگی خصوصی و مرز اطلاعات معتبر
منابع نهادی و مصاحبههای بررسیشده دربارهٔ همسر یا فرزندان او اطلاعات هویتسنجیشده و یکسانی منتشر نمیکنند. این صفحه برای کاملنمایی، زندگی خصوصی او را حدس نمیزند. تصویر اصلی صفحه پرترهای مستند از مراسم تشییع عباس کیارستمی در ۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۶ است که با مجوز روشن CC BY 4.0 منتشر شده؛ استفاده از عکسهای خبری فاقد مجوز خودداری شده است.