تولد و تحصیل در مشهد
قاسم صنعوی در ۴ آذر ۱۳۱۶ در مشهد به دنیا آمد. در دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد زبان و ادبیات فرانسه خواند و در ۱۳۴۰ مدرک کارشناسی گرفت. سپس به تهران رفت و در دانشگاه تهران حقوق قضایی خواند و دومین کارشناسی خود را دریافت کرد. این ترکیبِ آموزش ادبی و حقوقی بعدها در مسیر اداری و فرهنگی او کنار هم قرار گرفت.
از دادگستری تا کار فرهنگی
او مدتی در دادگستری کار کرد، اما بهجای ادامهٔ مسیر حقوقی به فعالیت فرهنگی روی آورد. سرپرستی کتابخانهٔ وزارت دادگستری، کارشناسی روابط فرهنگی، معاونت ادارهٔ رایزنیها و نمایندگیهای فرهنگی در خارج و مدیریتکل همکاریهای فرهنگی و هنری و روابط بینالملل وزارت فرهنگ و هنر از سمتهایی است که منابع زندگینامهای برای او ثبت کردهاند.
سخن و رودکی؛ تجربهٔ مجله و ویرایش
صنعوی چند سال سردبیر مجلهٔ ادبی «سخن» و مدیرمسئول ماهنامهٔ فرهنگی و هنری «رودکی» بود. این تجربه او را در نقطهای قرار داد که ادبیات، ویرایش و سیاست فرهنگی روز به هم میرسیدند. کار مجلهای فقط یک عنوان شغلی نبود؛ آشنایی نزدیک با نویسندگان، مترجمان و جریانهای ادبی معاصر ایران را برایش فراهم کرد.
بازگشت به مشهد و ترجمهٔ تماموقت
در شهریور ۱۳۵۸ بازنشسته شد، از تهران به مشهد بازگشت و زندگی حرفهای خود را عمدتاً وقف ترجمه از زبان فرانسه کرد. منابع فهرستی بیش از صد ترجمه و کتاب مرتبط با نام او ثبت کردهاند. گسترهٔ این کارنامه از رمان، خاطرات و نمایشنامه تا شعر جهان، تاریخ و اندیشه ادامه دارد و به یک نویسنده یا ژانر محدود نیست.
بووار، کوندرا و ریتسوس
ترجمههای «خاطرات» و «جنس دوم» از سیمون دو بووار از شناختهشدهترین کارهای او هستند. آثار میلان کوندرا و ترجمهٔ شعر شاعرانی چون یانیس ریتسوس نیز بخش مهمی از کارنامه را میسازند. «با آهنگ باران» در اوایل دههٔ ۱۳۵۰ از معرفیهای گستردهٔ شعر ریتسوس به فارسی بود و مجموعهٔ چندجلدی «از شاعران جهان» کوشید نمونههایی از شعر کشورهای مختلف را به ترتیب جغرافیایی و الفبایی گرد آورد.
نگاه او به مسئولیت مترجم
در گفتوگویی در ۱۳۹۳، صنعوی گفت از راه ترجمه زندگی میکند و خود را مانند نامهرسانی میبیند که امانت را از نقطهای به نقطهٔ دیگر منتقل میکند. او هنگام انتخاب شعر نیز تأکید داشت تا جای ممکن سراغ قطعاتی برود که قبلاً به فارسی ترجمه نشدهاند. این سخنان رویکردی کمادعا اما سختگیرانه را نشان میدهد: مرکز توجه باید نویسنده و اثر باشد، نه نمایش شخصیت مترجم.
خورشید را بیدار کنیم و واسکونسلوس
در نسخهٔ فارسی «خورشید را بیدار کنیم»، قاسم صنعوی مترجم رمان Vamos Aquecer o Sol از ژوزه مائورو ده واسکونسلوس است. رکوردهای کتاب فارسی این نقش را صریح ثبت میکنند. ترجمهٔ او در کنار «درخت زیبای من» به خوانندگان فارسی امکان میدهد مسیر زهزه را از کودکیِ فقیرانه تا زندگی در خانهٔ خانوادهٔ فرزندپذیر و مواجهه با تنهاییِ تازه دنبال کنند.
جایزه و گسترهٔ حرفهای
زندگینامههای کتابی، جایزهٔ ترجمهٔ برگزیدهٔ ادبیات نمایشی را برای ترجمهٔ «نیکومد» اثر پیر کورنی ثبت میکنند. کارنامهٔ او همچنین شامل ادبیات اروپا و آمریکای لاتین، شعر معاصر جهان و آثار تاریخی و اجتماعی است. استمرار چنددهسالهٔ این فعالیت، صنعوی را به یکی از واسطههای مهم ادبیات فرانسهزبان و جهانی برای خوانندهٔ فارسی تبدیل کرده است.
خانواده، نام لاتین و تصویر
منابع عمومی منتخب نام پدر و مادر، خواهران و برادران، همسر یا فرزندان او را ثبت نکردهاند؛ این صفحه آن خلأ را با حدس پُر نمیکند. صورت Ghasem Sanavi برای جستوجو و خوانایی انگلیسی فهرست استفاده میشود، اما املای لاتین رسمی و مستقلی پیدا نشد و به همین دلیل موقت و شفاف علامت خورده است. عکسهایی در چند وبسایت دیده میشوند، ولی مجوز بازنشر روشن ندارند؛ تصویر تا یافتن منبع هویتسنجیشده و مجاز خالی میماند.