زندگینامه
نجیب مایل هروی در سال ۱۳۲۹ در شهر هرات افغانستان زاده شد. اوان کودکیاش را در هرات گذراند و تحصیلات مقدماتی خود را در مکتبهای قدیمی همان شهر آغاز کرد. در ۶سالگی با خانواده به کابل رفت و در مدارس آنجا به ادامهی تحصیل پرداخت.
در سال ۱۳۴۹ در انجمن تاریخ کابل به فعالیتهای فرهنگی پرداخت و آموزشهای نسخهشناسی را در همان جا نزد پدر - میر غلام رضا مایل هروی - که مردی نسخهشناس و کتابشناس بود، فرا گرفت. در کنار این آموزشها بود که عشق به کتاب و زبان فارسی و شعر و علمدوستی در وجودش شعلهور شد.
او در سال ۱۳۵۰ به دعوت پرویز ناتل خانلری که از دوستان مرحوم پدر ایشان بود و با حمایت معنوی احمد جاوید، با پاسپورت دیپلماتیک به ایران آمد و با دریافت بورس تحصیلی در رشتهی زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه فردوسی مشهد مشغول به تحصیل شد.
اعطای تابعیت
ایران پنجم مرداد ۱۳۹۹ به نجیب مایل هروی تابعیت داد. شهاب مایل هروی، فرزند نجیب مایل هروی گفته بود که در اعتراض «به تبعیض دولت ایران علیه پدرش» و ندادن شهروندی به پدرش پس از ۴۹ سال زندگی در ایران، در برابر نمایندگی وزارت خارجه ایران در مشهد خودسوزی کردهاست.
روز ۶ مرداد ۱۳۹۹، مدیر کل اتباع خارجی استانداری خراسان رضوی، خبر داد نجیب مایل هروی ۵ مرداد ۱۳۹۹، پس از خواندن سوگندنامه و انجام آزمون تابعیت، مراحل قانونی فرایند تابعیت را انجام داده و اسناد تابعیتی او نیز «در ماههای آینده صادر خواهد شد».
نجیب مایل هروی هنگام دریافت تابعیت هفتاد ساله است و پس از ۴۹ سال اقامت در ایران، تابعیت را دریافت می کند.
فعالیتهای علمی
او از ۱۳۵۰ تاکنون به پژوهش دربارهٔ عرفان اسلامی و نسخههای خطی میپردازد. تحصیلات عالی خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه فردوسی مشهد به پایان برد و پس از مدتی فعالیت به تهران آمد و در مؤسسهٔ پژوهشهای اسلامی به تحقیق و مطالعه و کتابشناسی و تصحیح متون و تدریس پرداخت.
مایل هروی همچنین همکاری با آستان قدس رضوی، مرکز پژوهشی میراث مکتوب و بخش تحقیقات کتابخانهٔ مجلس شورای اسلامی را در کارنامهٔ فعالیتهای خود دارد و از محققان کتابخانه مجلس شورای اسلامی و دارای تألیفات است و مقالاتی را نیز در دانشنامه مرکز دائرةالمعارف اسلامی نگاشتهاست.
جوایز
جوایزی که به آثار او تعلق گرفته عبارتند از:
- در سال ۱۳۷۰ و در دورهی ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی، جایزهی جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برای کتاب "نقد و تصحیح متون: مراحل نسخهشناسی و شیوههای تصحیح نسخههای خطی فارسی" به او اهدا شد.
- در سال ۱۳۸۶ به پاس یک عمر خدمت به تاریخ و زبان فارسی، پانزدهمین جایزهی ادبی-تاریخی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به او اهدا شد. این جایزه که برای یک عمر دستاورد برای خدمت به تاریخ و زبان فارسی اهدا میگردد، با حضور سیدجعفر شهیدی، سیدمصطفی محقق داماد، سیدمحمدعلی ابهری و سیدکاظم بجنوردی به مایل هروی اهدا شد.
- در سال ۱۳۸۶ کتاب تاریخ نسخهپردازی و تصحیح انتقادی نسخههای خطی برگزیدهی جشنواره فارابی شد.
- در سال ۱۳۹۳ به عنوان اندیشمند برتر جهان اسلام از او تقدیر به عمل آمد.
- در سال ۱۳۹۵ در پانزدهمین جشنوارهی "آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی کتابخانهٔ مجلس شورای اسلامی" به عنوان چهرهی برجستهی عرصهی مطالعات متون فارسی ادبی، عرفانی و هنری انتخاب شد و همچنین کتاب "این برگهای پیر" بهعنوان اثر برگزیدهٔ همایش حامیان نسخ خطی شناخته شد.
آثار
تالیفات:
نقد و تصحیح متون: مراحل نسخهشناسی و شیوههای تصحیح نسخههای خطی فارسی
کتابآرایی در تمدن اسلامی، مجموعهی رسائل در زمینهی خوشنویسی، مرکّبسازی، کاغذگری، تذهیب و تجلید - در دو جلد، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۷۲،
تاریخ نسخهپردازی و تصحیح انتقادی نسخههای خطی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۰
خاصیت آینگی: نقد حال و گزیده آثار فارسی عین القضات همدانی
سایه به سایه، دفتر مقالهها و رسالههای عرفانی، ادبی و کتابشناختی
برگ بیبرگی: یادنامه استاد رضا مایل
اندر غزل خویش نهان خواهم گشتن، سماعنامههای فارسی، نجیب مایل هروی، نشر نی، چاپ اول، ۱۳۷۲
صور ابهام در شعر فارسی
پژواک ابتذال، علل تشتّت فرهنگی و اجتماعی افغانستان
تاریخ و زبان افغانستان، نجیب مایل هروی، بنیاد موقوفات محمود افشار، ۱۳۷۱
بگذار تا از این شب دشوار بگذریم، مباحثی در پیرامون قلمرو زبان فارسی
از جمله آثاری که او تصحیح کرده یا تعلیقات نوشته:
این برگهای پیر: مجموعه بیست اثر چاپ ناشده فارسی از قلمرو تصوف
پیر بیابانکی: پژوهشی درنقد آرا و آثار سمنانی
شرح فصوص الحکم اکبر محیی الدین ابن عربی ناج الدین حسین بن حسن خوارزمی
از طریقت حاتمی تا پیشههای هرایی
مقامات جامی از عبدالواسع نظامی باخَرزی
معراج نامهی ابوعلی سینای بلخی به انضمام تحریر آن از شمسالدین ابراهیم ابرقوهی
در شبستان عرفان: مجموعه رسائل فارسی از پیران ایران
حِلیه حُلَل مشهور به رساله کبیر از نورالدین عبدالرحمن جامی
شرح مثنوی مولوی موسوم به مخزن الاسرار ولی محمد اکبرآبادی
معارف سلطان ولد، فرزند مولانا جلال الدین محمد مولوی، نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، چاپ دوم، ۱۳۷۷،
علا الدوله سمنانی، العروه لاهل الخلوة و الجلوة، (ترجمه کهن+متن عربی)، نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، چاپ دوم ۱۳۹۶.
مصنّفات فارسی ِ علاءالدوله سمنانی
سعدالدین حمویه (حموی)، المصباح فی التصوف، نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، چاپ دوم ۱۳۹۰.
رشف الالفاظ فی کشف الالفاظ یا فرهنگ نمادهای عرفانی در زبان فارسی؛ شرفالدین حسین بن الفتی تبریزی، نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، چاپ سوم ۱۳۹۷.
مناهج السیفیه: رساله در معاملات عرفانی؛ ابوالحقائق محمد بن احمد الجوینی؛ نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۲.
آداب المریدین، ضیاالدین ابونجیب سهروردی، ترجمان عمر بن محمد بن احمد شیرکان، نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، چاپ سوم ۱۳۹۶.
رسائل ابن عربی (ده رساله مترجم)؛ نجیب مایل هروی؛ انتشارات مولی چاپ سوم ۱۳۹۵.
نفحة الروح و تحفة الفتوح؛ مویدالدین جندی؛ نجیب مایل هروی؛ انتشارات مولی؛ چاپ سوم ۱۳۹۶.
منتخب الخاقانی فی کشف الحقایق عرفانی؛ ملا عبدالله زنوزی؛ نجیب مایل هروی؛ انتشارات مولی؛ چاپ سوم ۱۳۹۶.
مجمع البحرین؛ شمسالدین ابرقوهی؛ نجیب مایل هروی؛ انتشارات مولی؛ چاپ سوم ۱۳۹۷.
مناهج الطالبین و مسالک الصادقین؛ سعدالله اصفهانی؛ نجیب مایل هروی؛ انتشارات مولی؛ چاپ سوم ۱۳۹۵.
مناقب الصوقیه؛ عبادی مروزی؛ نجیب مایل هروی؛ انتشارات مولی؛ چاپ سوم ۱۳۹۵.
الاصول العشره؛ نجمالدین کبری؛ ترجمه و شرح عبدالغفور لاری؛ نجیب مایل هروی؛ انتشارات مولی؛ چاپ چهارم ۱۳۹۶.
مونس العشاق؛ ابن عربشاه یزدی؛ چاپ چهارم ۱۳۹۶؛ انتشارات مولی.
عُدهالعقول و عُمدهالمعقول فی ایضاح مبانی الاصول، همراه با دیگر مقالات فلسفی و کلامی از فضل بن احمد بن خلف بخاری - قرن ششم هجری
تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاَعاجم از ابوالمظفر شاهفور بن طاهر بن محمد اسفراینی
نزهه الارواح از امیر حسینی غوری هروی
چهل مجلس یا رسالهی اقبالیّه
اَمالی: شیخ رکنالدین ابوالمکارم احمد بن محمد بیابانکی معروف به علاءالدوله سمنانی، تحریر امیر اقبالشاه بن سابق سَجِستانی
الجانب الغربی فی حل مشکلات الشیخ محیالدین ابن عربی از محمد بن مظفرالدین محمد مکی
رشف النصائح الایمانیه و کشف الفضائح الیونانیه، تالیف: شهابالدین سهروردی
ادب و فرهنگ فارسی در قرن دهم هجری
مُذَکّرِ اَحباب - سید حسن خواجه نقیب الاشراف بخاری - متخلص به نثاری
روح الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح - شرح عرفانی بر اِسماء الله، تصنیف: شیخ شهابالدین ابوالقاسم احمدبن ابی المظفر منصور السمعانی
اوصاف الاشراف، به انضمام هفت بند حلاج و وصایای غُجدَوانی، تالیف: خواجه نصیرالدین طوسی
مناهج السیفیه رساله در معاملات عرفانی از ابوالحقائق محمد بن احمد الجوینی.
و بیش از ۲۵۰ عنوان مقاله دربارهٔ شاعران و ادیبان ایرانی و نسخهشناسی آثار آنها توسط هروی نوشته شده است.
