هوشنگ گلشیری در اصفهان در زمستان ۱۹۷۱ — هوشنگ گلشیری در اصفهان، زمستان ۱۹۷۱؛ عکاس ناشناس؛ منبع بنیاد هوشنگ گلشیری؛ مالکیت عمومی در ایران.؛ Public domain in Iran; PD-Iran — منبع تصویر

هوشنگ گلشیریHoushang Golshiri

نویسندهAuthorداستان‌نویس و منتقدFiction Writer and Criticمدرس داستانWriting Teacher

هوشنگ گلشیری (Houshang Golshiri؛ ۱۶ مارس ۱۹۳۸ تا ۵ ژوئن ۲۰۰۰) نویسنده، منتقد، مدرس داستان و از چهره‌های تعیین‌کنندهٔ نثر مدرن فارسی بود. کودکی‌اش میان اصفهان و آبادان گذشت؛ هم‌زمان با تدریس در روستاها ادبیات فارسی خواند و در حلقه‌های ادبی اصفهان به داستان‌نویسی رسید. «چنار» نخستین داستان چاپ‌شدهٔ او بود و آثاری چون «مثل همیشه»، «شازده احتجاب»، «نمازخانه کوچک من»، «آینه‌های دردار»، «دست تاریک، دست روشن» و «جن‌نامه» کارنامه‌ای ساختند که در آن زبان، زمان، حافظه و قدرت پیوسته آزموده می‌شوند. گلشیری دو بار زندانی شد، سال‌ها با سانسور و منع تدریس روبه‌رو بود، در احیای کانون نویسندگان ایران نقش داشت و نسل‌های تازه را در نشست‌های داستان آموزش داد. او در ۱۹۷۹ با فرزانه طاهری ازدواج کرد؛ فرزندانشان غزل و باربد هستند. عفونت و آبسهٔ ریه و سپس چند آبسهٔ مغزی به مرگ او در ۶۲سالگی انجامید. «نیمه تاریک ماه» پس از مرگ او با گردآوری فرزانه طاهری، ۳۶ داستان کوتاه را در ترتیب زمانی کنار هم گذاشت.

Houshang Golshiri (16 March 1938–5 June 2000) was an Iranian novelist, short-story writer, critic and teacher whose formal experiments helped reshape modern Persian fiction. Raised between Isfahan and Abadan, he studied Persian literature while teaching in rural schools, published his first story “Chenar” in 1961 and became a central figure in Jong-e Esfahan. His books include As Always, Prince Ehtejab, My Little Prayer Room, Mirrors with Doors, The Dark Hand, the Light Hand and The Book of the Jinn. He was imprisoned twice, repeatedly confronted censorship, helped sustain the Iranian Writers Association and trained younger writers through exacting workshops. In 1979 he married translator and editor Farzaneh Taheri; their children are Ghazal and Barbad. A lung abscess followed by multiple brain abscesses caused his death in Tehran at 62. Nimeh-ye Tarik-e Mah was assembled after his death by Taheri, who arranged 36 short stories chronologically.

8 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.

زندگی در یک نگاه

نام فارسی و انگلیسی: هوشنگ گلشیری؛ Houshang Golshiri صورت مرجع انگلیسی صفحه است و Hooshang و Hushang نیز دیده می‌شوند.
زادروز: ۱۶ مارس ۱۹۳۸، اصفهان.
درگذشت: ۵ ژوئن ۲۰۰۰، تهران؛ ۶۲ ساله.
علت مرگ: آبسهٔ ریه و سپس چند آبسهٔ مغزی؛ شرح مسیر پزشکی بر پایهٔ زندگی‌نامهٔ رسمی بنیاد گلشیری.
خاکسپاری: امامزاده طاهر کرج، نزدیک مزار محمد مختاری و محمدجعفر پوینده.
والدین: نام‌ها در منابع مرجع منتخب به‌طور قابل‌اتکا ثبت نشده‌اند؛ پدر در پروژه‌های ساختمانی شرکت نفت کار می‌کرد.
خواهر و برادر: ایرانیکا از برادر بزرگ‌ترش احمد گلشیری یاد می‌کند؛ فهرست کامل خواهران و برادران در منابع منتخب تثبیت نشده است.
همسر: فرزانه طاهری؛ مترجم و ویراستار؛ ازدواج در ۱۹۷۹.
فرزندان: غزل، متولد ۱۹۸۱، و باربد، متولد ۱۹۸۲.
تحصیلات: کارشناسی ادبیات فارسی از دانشگاه اصفهان، ۱۹۶۲.
حرفه: نویسنده، منتقد، معلم مدرسه، مدرس دانشگاه و آموزگار کارگاه‌های داستان.
نخستین داستان منتشرشده: «چنار»، ژانویهٔ ۱۹۶۱.
اثر مشهور: «شازده احتجاب»، منتشرشده در ۱۹۶۹ و ترجمه‌شده به چند زبان.
محفل ادبی: از چهره‌های مرکزی جنگ اصفهان و نشست‌های داستان تهران.
بازداشت‌ها: بازداشت در ۱۹۶۲ و بازداشت دوباره در ۱۹۷۳؛ بار دوم نزدیک شش ماه.
آزادی بیان: فعال کانون نویسندگان ایران و از امضاکنندگان نامهٔ ۱۳۴ نویسنده در ۱۹۹۴.
جایزه‌ها: هلمن ـ همت در ۱۹۹۷ و جایزهٔ صلح اریش ماریا رمارک در ۱۹۹۹.
پیوند با این نسخهٔ الفبا: نویسندهٔ هر ۳۶ داستان «نیمه تاریک ماه»؛ فرزانه طاهری گردآورندهٔ پس از مرگ است.
عکس کودکی: عکس هویت‌سنجی‌شده و دارای مجوز روشن از کودکی پیدا نشد؛ پرترهٔ ۱۹۷۱ با مجوز مالکیت عمومی استفاده شده است.

آلبوم زندگی و ارتباط‌های ادبی

مجید نفیسی و هوشنگ گلشیری در لس‌آنجلس در آوریل ۱۹۹۲ — مجید نفیسی و هوشنگ گلشیری، لس‌آنجلس، آوریل ۱۹۹۲؛ عکس: Nui6882؛ مجوز CC BY-SA 4.0.

سال‌شمار زندگی و آثار مهم

۱۶ مارس ۱۹۳۸
تولد در اصفهان در خانواده‌ای کارگری.
۱۹۴۳ تا ۱۹۵۵
زندگی در آبادان به سبب کار ساختمانی پدر برای شرکت نفت.
۱۹۵۵
بازگشت به اصفهان و ادامهٔ تحصیل در دبیرستان ادب.
۱۹۵۸
آغاز تدریس در دبستان‌های روستایی.
۱۹۵۹
ورود به رشتهٔ ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان در کنار تدریس.
ژانویهٔ ۱۹۶۱
انتشار «چنار»، نخستین داستان چاپ‌شده.
۱۹۶۲
نخستین بازداشت، آزادی در پایان سال و دریافت مدرک کارشناسی.
۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳
مشارکت در جنگ اصفهان و شکل‌دادن به حلقهٔ مهم داستان و نقد نوگرا.
۱۹۶۸
انتشار نخستین مجموعه داستان، «مثل همیشه».
۱۹۶۹
انتشار «شازده احتجاب».
۱۹۷۱
انتشار «کریستین و کید».
۱۹۷۳
بازداشت دوم و نزدیک شش ماه زندان؛ منع حقوق اجتماعی و فشار بر انتشار.
۱۹۷۴ تا ۱۹۷۵
مهاجرت به تهران، ادامهٔ جلسات داستان و انتشار «نمازخانه کوچک من».
۱۹۷۷
انتشار «بره گمشده راعی» و مشارکت در برگزاری ده شب انستیتو گوته.
۱۹۷۸
شرکت در برنامهٔ بین‌المللی نویسندگی دانشگاه آیووا.
۱۹۷۹
ازدواج با فرزانه طاهری.
۱۹۸۰
انتشار «معصوم پنجم» و بازگشت دوباره به فعالیت‌های ادبی تهران.
۱۹۸۱ و ۱۹۸۲
تولد غزل و سپس باربد؛ در ۱۹۸۲ منع تدریس رسمی و آغاز پررنگ‌تر جلسات خانگی.
۱۹۸۹
انتشار «پنج گنج» در سوئد پس از سال‌های محدودیت چاپ.
۱۹۹۰
انتشار «آینه‌های دردار» و آغاز دورهٔ مهم دیگری از کارگاه‌های داستان.
۱۹۹۴ تا ۱۹۹۵
امضای نامهٔ ۱۳۴ نویسنده و انتشار «دست تاریک، دست روشن».
۱۹۹۷ تا ۱۹۹۸
دریافت هلمن ـ همت، اقامت در خانهٔ هاینریش بل و تکمیل و انتشار «جن‌نامه».
۱۹۹۹
دریافت جایزهٔ صلح اریش ماریا رمارک برای ادبیات و دفاع از آزادی بیان.
۵ ژوئن ۲۰۰۰
درگذشت در تهران پس از آبسهٔ ریه و چند آبسهٔ مغزی.
۱۳۸۰ / ۲۰۰۱
انتشار پس از مرگ «نیمه تاریک ماه» با گردآوری فرزانه طاهری.

زندگی‌نامه کامل هوشنگ گلشیری

کودکی میان اصفهان و آبادان

هوشنگ گلشیری در ۱۶ مارس ۱۹۳۸ در اصفهان و در خانواده‌ای کارگری به دنیا آمد. خانواده از ۱۹۴۳ تا ۱۹۵۵ در آبادان زندگی کرد؛ پدر برای پروژه‌های ساختمانی شرکت نفت ایران و انگلیس کار می‌کرد. گلشیری بعدها تفاوت میان خانه‌های سازمانی و صنعتی آبادان و فضای تاریخی اصفهان را یکی از تجربه‌های سازندهٔ تخیل خود دانست. نام پدر و مادر در دو منبع مرجع منتخب به‌طور روشن ثبت نشده است و این صفحه آن‌ها را حدس نمی‌زند. ایرانیکا از برادر بزرگ‌ترش احمد گلشیری یاد می‌کند که در محفل‌های ادبی اصفهان نیز حضور داشت.

کار، تحصیل و نخستین داستان

گلشیری هنگام تحصیل در دبیرستان ادب در بازار و کارخانه‌ها کار کرد و مدتی نیز در دفتر ثبت اسناد بود. از ۱۹۵۸ در دبستان‌های روستایی تدریس کرد و هم‌زمان ادبیات فارسی را در دانشگاه اصفهان خواند. «چنار»، نخستین داستان منتشرشده‌اش، پیش‌تر در انجمن ادبی صائب خوانده شد و در ژانویهٔ ۱۹۶۱ به چاپ رسید. او در ۱۹۶۲ مدرک کارشناسی گرفت و تا ۱۹۷۴ در دبیرستان‌های اصفهان تدریس کرد.

زندان و جنگ اصفهان

حضور در محفل‌های ادبی و فعالیت سیاسی به بازداشت او در آغاز ۱۹۶۲ انجامید. چند ماه زندان و مشاهدهٔ رفتار زندانیان سیاسی بعدها به مواد داستانی بدل شد، اما گلشیری ادبیات را گزارش حزبی نمی‌دانست. او با نویسندگان و مترجمانی چون بهرام صادقی، محمد حقوقی، ابوالحسن نجفی، ضیاء موحد و احمد میرعلایی در شکل‌گیری «جنگ اصفهان» مشارکت کرد؛ مجله‌ای که از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳ یکی از مراکز مهم داستان و نقد نوگرا بود.

از مثل همیشه تا شازده احتجاب

«مثل همیشه» در ۱۹۶۸ نخستین مجموعه داستان او شد. «شازده احتجاب» در ۱۹۶۹ با حرکت میان حافظه، تصویر و زمان، زوال یک خاندان اشرافی و منطق خشونت موروثی را روایت کرد و مشهورترین اثر او شد. «کریستین و کید» در ۱۹۷۱ و داستان‌های بعدی نشان دادند که تجربهٔ روایی برای او تزیین نبود؛ شکل روایت باید از زبان و موقعیت شخصیت ساخته می‌شد.

بازداشت دوم، تهران و ده شب

گلشیری در ۱۹۷۳ بار دیگر بازداشت شد و نزدیک شش ماه در زندان بود. پس از آزادی، برای پنج سال از حقوق اجتماعی و انتشار محروم شد و شغل تدریسش را از دست داد. در ۱۹۷۴ به تهران رفت، حلقه‌های هفتگی داستان را ادامه داد، «نمازخانه کوچک من» را در ۱۹۷۵ و «بره گمشده راعی» را در ۱۹۷۷ منتشر کرد و در دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران تدریس قراردادی داشت. در پاییز ۱۹۷۷ از برگزارکنندگان «ده شب» انستیتو گوته بود و سخنرانی «جوانمرگی در نثر معاصر فارسی» او به یکی از متن‌های مهم آن رویداد بدل شد.

خانواده، تدریس و پنجشنبه‌ها

در ۱۹۷۹ با فرزانه طاهری، مترجم و ویراستار ادبی، ازدواج کرد. دخترشان غزل در ۱۹۸۱ و پسرشان باربد در ۱۹۸۲ به دنیا آمدند. او در ۱۹۸۲ به حکم کمیتهٔ انقلاب فرهنگی از تدریس منع شد، اما آموزش را در خانه ادامه داد. نشست‌های پنجشنبه از ۱۹۸۲ تا حدود پنج سال، محل خواندن بی‌ملاحظهٔ متن و نقد دقیق برای نویسندگان جوان بود. این رابطه فقط استاد و شاگرد یک‌طرفه نبود؛ گفت‌وگو، بازنویسی و مسئولیت در برابر فرم هستهٔ کارگاه بود.

سانسور، سفرها و آثار دیرتر

بخشی از آثار گلشیری سال‌ها در ایران اجازهٔ چاپ یا تجدید چاپ نداشت. «پنج گنج» در ۱۹۸۹ در سوئد منتشر شد و «آینه‌های دردار» نخست در ۱۹۹۰ در آمریکا و سپس در ایران به چاپ رسید. «دست تاریک، دست روشن» در ۱۹۹۵ منتشر شد. اقامت در خانهٔ هاینریش بل در ۱۹۹۷ فرصتی داد تا «جن‌نامه» را پس از سیزده سال به پایان برساند؛ کتاب در ۱۹۹۸ در سوئد منتشر شد.

آزادی بیان و جایزه‌ها

گلشیری از امضاکنندگان نامهٔ ۱۳۴ نویسنده در ۱۹۹۴ برای آزادی اندیشه و بیان بود و در احیای کانون نویسندگان ایران نقش محوری داشت. پس از قتل محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، سخنرانی او بر مزارشان به نمادی از ایستادگی مدنی نویسندگان بدل شد. جایزهٔ هلمن ـ همت را در ۱۹۹۷ و جایزهٔ صلح اریش ماریا رمارک شهر اسنابروک را در ۱۹۹۹ برای ادبیات و دفاع از آزادی بیان دریافت کرد.

بیماری، مرگ و نیمه تاریک ماه

بنیاد گلشیری علت مسیر پزشکی مرگ را آبسهٔ ریه و سپس ایجاد چند آبسهٔ مغزی پس از اقدامات تشخیصی تهاجمی ثبت می‌کند. او ۵ ژوئن ۲۰۰۰ در بیمارستانی در تهران و در ۶۲سالگی درگذشت و در امامزاده طاهر کرج، نزدیک مزار مختاری و پوینده، به خاک سپرده شد. پس از مرگ او، فرزانه طاهری ۳۶ داستان کوتاه را از «چنار» تا «زندانی باغان» در ترتیب نگارش گرد آورد. «نیمه تاریک ماه» در ۱۳۸۰ منتشر شد و مسیر نزدیک به چهار دهه داستان‌نویسی او را در یک مجلد نشان داد.

آنچه مستند نیست

منابع رسمی و دانشگاهی منتخب نام والدین یا تصویر مشخصی از کودکی گلشیری ارائه نمی‌کنند؛ بنابراین صفحه به‌جای ساختن اطلاعات خانوادگی یا جا زدن عکس بزرگسالی به‌عنوان کودکی، این نبود سند را آشکار می‌گوید. پرترهٔ ۱۹۷۱ با مجوز مالکیت عمومی استفاده شده و اطلاعات خانواده، تاریخ‌ها و علت مرگ به منابع معرفی‌شده محدود است.