زندگی
یرواند آبراهامیان تا کلاس سوم در ایران تحصیل کرد. سپس پدر و مادرش او را در سال ۱۳۲۹ برای ادامه تحصیل در مدرسهای شبانهروزی به بریتانیا فرستادند و در سال ۱۳۴۲ کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته تاریخ اروپا از دانشگاه آکسفورد دریافت کرد. آبراهامیان پس از مهاجرت به آمریکا موفق به گرفتن دکترا در سال ۱۳۴۸ از دانشگاه کلمبیا شد.
در دهه ۱۹۷۰ میلادی، آبراهامیان از فعالان و اعضای کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی بود که با حکومت محمدرضا شاه پهلوی مخالف بودند. در نیویورک و در سال ۱۳۵۴ (۱۹۷۶) او نایب رئیس کمیته برای آزادی هنر و اندیشه در ایران به عنوان بخشی از حزب کارگران سوسیالیست ایران، حزبی تحت تأثیر از تروتسکیسم بود. کمیته مربوط که از سال ۱۳۵۱ ریاست رضا براهنی و کی بویل را داشت، توانسته بود در خارج از ایران مجموعهای از بیانیههای نهادهای حقوق بشری را برای فشار به حکومت پهلوی صادر کند. آنچه بیش از هر موضوع دیگری نگرش تاریخنگاری یرواند آبراهامیان را از دیگر پژوهندگان تاریخ معاصر ایران متمایز میسازد، تأکید خاص او بر مبانی اجتماعی تحولات سیاسی ادوار مورد بحث است. توجهی که در درجه اول خود را به صورت احتراز از تأکید بر نقش تحولات خارجی بر دگرگونیهای داخلی کشور و سپس در بررسی تأثیر تنشهای اجتماعی بر چگونگی شکلگیری حرکتهای سیاسی نشان میدهد. علایق آکادمیک آبراهامیان عموماً تحت تأثیر نگاه و فعالیتهای سیاسی او بودهاند. وی در دانشگاههای پرینستون و آکسفورد به تدریس تاریخ ایران پرداخت و در کالج باروک دانشگاه شهری نیویورک به تدریس تاریخ جهان و خاورمیانه مشغول است. او به شکل عمومی دیدگاهی همدلانه نسبت به حزب توده دارد.
آبراهامیان خودش را در زمینه سیاسی یک سوسیال دموکرات میداند و در آثارش نیز به دنبال یک تفسیر نئومارکسیستی و طبقاتی از ایران است.
دیدگاهها
آبراهامیان بیان کرده است که «برداشت او از ایران بیش از همه تحت تأثیر بحران نفت ۱۹۵۱–۱۹۵۳ و کودتای پس از آن شکل گرفته است». او در کتاب اسلام رادیکال (۱۹۸۹) خود را چنین توصیف کرده است: «از نظر تربیت فکری یک شکگرا؛ از نظر گرایش سیاسی یک سوسیالیست دموکرات؛ و از نظر باور دینی، در بیشتر روزها یک ندانمگرا — و در روزهای دیگر یک خداناباور». وی در سال ۱۹۸۳ به نیویورک تایمز گفت که دارای «دیدگاهی مستقلِ مارکسیستی» است.
کریستوف مارچینکوفسکی نوشته است که آثار آبراهامیان «کموبیش بازتابدهندهٔ دیدگاه سیاسی چپگرای نویسندهاند — بهویژه در زمینهٔ تحلیلهای اجتماعی-سیاسی و اجتماعی-اقتصادی». آبراهامیان تحت تأثیر تاریخنگاران مارکسیست همچون کریستوفر هیل، اریک هابسبام، ادوارد پالمر تامپسون و دیگران بوده است. او تامپسون را «چهرهای سترگ به دلایل متعدد — نه فقط برای تاریخنگاران ایران، بلکه برای تاریخنگاران مارکسیست در سراسر جهان» خوانده است. وی بهطور کلی نسبت به حزب توده ایران نظر مساعد دارد. کریستوف ورنر آبراهامیان را «روایتگر پرشور تاریخ چپ ایران» توصیف کرده است که «هرگونه تلاش برای دیدن ایران قرن بیستم صرفاً از منظر اسلامی را به چالش میکشد».
در سال ۱۹۸۶، آبراهامیان نسبت به اینکه در نیویورک تایمز خبر درگذشت لوی دابلیو. هندرسون بدون اشاره به نقش او در کودتای ۲۸ مرداد منتشر شده بود، اعتراض کرد. او در نامهای به این روزنامه نوشت: «کمتر سفیری را میتوان یافت که تا این اندازه سرنوشت یک کشور را دگرگون کرده باشد. افزون بر این، او در وزارت امور خارجه آمریکا سابقهای ایجاد کرد؛ زیرا به مأموران مخفی اجازه داد از محوطه سفارت برای اجرای کودتا استفاده کنند. این چشمپوشی شما جرج اورول را به خنده میانداخت؛ و البته او را شگفتزده نمیکرد».
بازخورد
آبراهامیان بهعنوان یکی از تاریخنگاران برجستهٔ ایران معاصر توصیف شده است. همچنین از او با عنوان «برترین تاریخنگار ایران معاصر» و نیز «یکی از برجستهترین تاریخنگاران ایرانیِ نسل خود» یاد شده است. منصور فرهنگ نوشته است که آثار او «منبعی ضروری از اطلاعات، بینش و تحلیل برای پژوهشگران و خوانندگان عمومی» بهشمار میرود. فرد هالیدی در سال ۱۹۹۵ در نشریه Iranian Studies ابراز داشت که ارواند آبراهامیان «پیشتر خود را بهعنوان یکی از بهترین نویسندگان دربارهٔ ایران قرن بیستم تثبیت کرده است». اریک هوگلند در سال ۲۰۰۰ نوشت که کتابهای آبراهامیان «اعتبار او را بهعنوان برجستهترین پژوهشگر تاریخ اجتماعی ایران در قرن بیستم تثبیت کردهاند». رضا افشاری نیز در سال ۲۰۰۲ یادآور شد که از زمان انتشار اثر مهم ایران بین دو انقلاب (۱۹۸۲)، آبراهامیان «به یکی از تأثیرگذارترین تاریخنگاران ایران معاصر بدل شده است». به گفته برخی منتقدان، گرایشهای ایدئولوژیک سوسیالیستی و مارکسیستی، او باعث جانبداری در تفسیر تاریخ و اغراق در بعضی رویدادها شده است.
آبراهامیان در سال ۲۰۱۰ بهعنوان عضو فرهنگستان هنر و علوم آمریکا برگزیده شد. او همچنین عضو انجمن مطالعات خاورمیانهٔ آمریکای شمالی و انجمن تاریخ آمریکا است.
زندگی شخصی
آبراهامیان شهروند ایالات متحده است. دوستانش او را با نام «جد» میشناسند. در سال ۱۹۶۷، آبراهامیان با هلن مری هاربیسون ازدواج کرد؛ نوازندهٔ ویولنسل در ارکستر مجلسی پرینستون و گروه مجلسی دا کاپو که خواهر آهنگساز جان هاربیسون و دختر تاریخنگار ای. هریس هاربیسون بود. هاربیسون در ۲۷ ژانویهٔ ۱۹۸۱ بر اثر سرطان درگذشت.
آبراهامیان با مری نولان، استاد ممتاز تاریخ در دانشگاه نیویورک (NYU)، ازدواج کرده است. او دو فرزند دارد.
تألیفات
ایران بین دو انقلاب، دانشگاه پرینستون
تاریخ ایران مدرن، ۲۰۰۸، دانشگاه کمبریج
کودتا
اسلام رادیکال: مجاهدین ایرانی،
خمینیسم (مقالاتی دربارهٔ جمهوری اسلامی)، دانشگاه کالیفرنیا، ۱۹۹۳
اعترافات شکنجهشدگان، زندانها و ابراز ندامتهای علنی در ایران مدرن
مردم در سیاست ایران
مقالاتی در جامعهشناسی ایران
پارانوید در سیاست ایران، از کتاب جستارهایی دربارهٔ تئوری توطئه در ایران
آنارشیسم در انقلاب روسیه، دانشگاه کورنل، ۱۹۷۳
یک آنارشیست آمریکایی، زندگی والترین کلیر، دانشگاه پرینستون، ۱۹۷۸
بحران نفت در ایران (از ناسیونالیسم تا کودتا)
کتاب جستارهایی دربارهٔ تئوری توطئه در ایران شامل گفتارهایی از آبراهامیان، احمد اشرف و همایون کاتوزیان با ترجمه و گردآوری محمدابراهیم فتاحی توسط نشر نی به چاپ بیستم رسید.
