زرشک در ظرف طلایی و شاخه‌های زرشک / Barberries in a golden bowl with barberry branches

از بوته تا سفره

زرشک؛ ترشیِ سرخِ آشپزی ایرانی

دانه‌هایی کوچک با رنگی چشمگیر؛ برای پلو، کوکو، ته‌چین و نوشیدنی خانگی. این راهنما، آشنایی با زرشک را به چند دستور کاربردی و کتاب و ویدیوی آشپزی پیوند می‌دهد.

خرید زرشک ۲۵۰ گرمی

FROM SHRUB TO TABLE

Barberries: a bright taste of Persian cooking

Small, vivid berries bring a lively sour note to rice, herb frittatas, tahchin and homemade drinks. Explore the ingredient, cook four dishes and discover books and videos for your kitchen.

Shop 250 g barberries

زرشک چیست و چه جایگاهی در سفرهٔ ایرانی دارد؟

What are barberries?

زرشک، میوهٔ ترشِ بوته‌ای خاردار است. گل‌های زرد و خوشه‌های میوهٔ سرخ از ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ آن‌اند. دانشنامهٔ ایرانیکا رویش آن را در بخش‌هایی از ایران شرح می‌دهد و از کاربرد خوراکی‌اش در پلو، آش و موادِ داخل مرغ یاد می‌کند. حضور زرشک در متون قدیمی، پیشینهٔ آشنایی ایرانیان با این گیاه را نشان می‌دهد.

Barberries are tart fruits of a thorny shrub with yellow flowers and red berries. Encyclopaedia Iranica describes their occurrence in parts of Iran and their culinary use in rice, soups and chicken stuffing. References in older texts document a long familiarity with the plant.

در آشپزی امروز، زرشک‌پلو از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای آن است. ترشی زرشک کنار برنج زعفرانی، مرغ و کره تعادل می‌سازد. در این صفحه با زرشک خشک آشپزی کار می‌کنیم؛ این محصول نیز زرشک خشکِ تولید ایران است.

In today’s Persian kitchen, zereshk polo is a familiar way to enjoy them. Their sourness balances saffron rice, chicken and butter. This guide uses dried culinary barberries; this product is dried barberries from Iran.

منبع تاریخی و گیاه‌شناسی: دانشنامهٔ ایرانیکا، مدخل زرشک

سه نکته برای زرشک خوش‌رنگ

Prepare gently, keep the colour

پاک‌کردن و شستن

دانه‌ها را بررسی کنید، ساقه و ذرات اضافی را بردارید و زرشک را در صافی با آب سرد بشویید. اگر خیلی خشک است، چند دقیقه بخیسانید و سپس خوب آبگیری کنید.

حرارت کم، زمان کوتاه

زرشک زود می‌سوزد. برای روی پلو، آن را کوتاه در کره یا روغن گرم کنید و پیش از تیره‌شدن از حرارت بردارید. شیرین‌کردن اختیاری است؛ کم شروع کنید و بچشید.

Pick over and rinse

Remove stems and stray particles, then rinse the berries in a sieve under cold water. If very dry, soak briefly and drain well.

Low heat, a short time

Barberries scorch quickly. Warm them briefly in butter or oil and take them off the heat before they darken. Sweetening is optional; start with a little and taste.

بستهٔ بازشده را در ظرف دربسته، دور از نور، رطوبت و بوی غذاها نگه دارید. برای نگهداری، دستور روی بسته را در اولویت بگذارید. زرشک شسته را برای همان نوبت آشپزی آماده کنید.

Keep an opened pack in a tightly closed container, away from light, moisture and strong food odours. Follow storage instructions on the pack. Wash only what you plan to use for that cooking session.

با زرشک چه درست کنیم؟

چهار دستور خانگیِ تدوین‌شده برای الفبا. زمان‌ها تقریبی‌اند و با ظرف، اجاق و مقدار مواد تغییر می‌کنند.

What can you cook with barberries?

Four home-cooking recipes written for Alefba. Timings are approximate and vary with cookware, heat and ingredient quantities.

زرشک‌پلو با مرغ زعفرانی / Zereshk polo with saffron chicken
تصویرسازیِ پیشنهاد سروIllustrated serving suggestion

زرشک‌پلو با مرغ زعفرانی

۴ نفر · حدود ۹۰ دقیقه

Zereshk polo with saffron chicken

Serves 4 · About 90 minutes

مواد لازم

Ingredients

  • ۳ پیمانه برنج باسماتی، شسته و ۳۰ دقیقه خیس‌خورده
  • ۴ ران مرغ با استخوان، حدود ۱ کیلوگرم
  • ۶۰ گرم زرشک خشک، پاک‌شده و شسته
  • ۱ پیاز خردشده، ۳ قاشق غذاخوری روغن، ۲۰ گرم کره
  • یک‌چهارم قاشق چای‌خوری زعفران ساییده، دم‌کرده در ۴ قاشق آب داغ
  • نمک و فلفل به اندازهٔ دلخواه؛ ۱ قاشق چای‌خوری شکر، اختیاری
  • 3 cups basmati rice, rinsed and soaked for 30 minutes
  • 4 bone-in chicken thighs, about 1 kg
  • 60 g dried barberries, picked over and rinsed
  • 1 chopped onion, 3 tbsp oil and 20 g butter
  • ¼ tsp ground saffron, steeped in 4 tbsp hot water
  • Salt and pepper to taste; 1 tsp sugar, optional

روش تهیه

Method

  1. پیاز را با ۲ قاشق روغن نرم کنید. مرغ را اضافه کنید و دو طرف آن را کمی رنگ بدهید. نمک، فلفل، نیمی از زعفران و حدود ۲۵۰ میلی‌لیتر آب اضافه کنید؛ با درِ بسته و حرارت ملایم حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه بپزید. در صورت نیاز کمی آب اضافه کنید.
  1. Soften the onion in 2 tbsp oil. Add the chicken and lightly colour both sides. Add seasoning, half the saffron and about 250 ml water. Cover and gently simmer for 45–60 minutes, adding a little water if needed.
  1. برنج را در آب جوش و نمک بجوشانید تا بیرون دانه نرم و مرکز آن کمی سفت باشد؛ معمولاً ۶ تا ۸ دقیقه. آبکش کنید، در قابلمهٔ روغن‌خورده بریزید و با درِ پوشیده حدود ۳۰ تا ۴۰ دقیقه روی حرارت کم دم کنید.
  1. Boil the rice in salted water until the outside is tender but the centre still has a little bite, usually 6–8 minutes. Drain, return to an oiled saucepan and steam, covered, over low heat for 30–40 minutes.
  1. زرشک شسته را خوب آبگیری کنید. کره و باقی روغن را روی حرارت کم گرم کنید. زرشک و شکر اختیاری را حدود ۳۰ تا ۶۰ ثانیه هم بزنید و پیش از تیره‌شدن از روی حرارت بردارید.
  1. Drain the rinsed barberries well. Warm the butter and remaining oil over low heat. Stir in the berries and optional sugar for about 30–60 seconds, then remove from the heat before they darken.
  1. کمی برنج را با باقی زعفران مخلوط کنید. همراه زرشک روی پلو بدهید و مرغ را کنار آن سرو کنید. دمای ضخیم‌ترین بخش مرغ، دور از استخوان، باید دست‌کم ۷۴ درجهٔ سانتی‌گراد باشد.
  1. Mix a little cooked rice with the remaining saffron. Spoon it and the berries over the rice; serve with the chicken. Check that the thickest part of the chicken, away from bone, reaches at least 74°C.

برای برجسته‌ماندن ترشی زرشک، شکر را حذف کنید. کره حاوی شیر است؛ می‌توانید آن را با روغن جایگزین کنید.

Omit the sugar for a sharper flavour. Butter contains milk; replace it with oil if preferred.

کوکوسبزی با زرشک و گردو / Kuku sabzi with barberries and walnuts
تصویرسازیِ پیشنهاد سروIllustrated serving suggestion

کوکوسبزی با زرشک و گردو

۴ نفر · حدود ۴۵ دقیقه

Kuku sabzi with barberries and walnuts

Serves 4 · About 45 minutes

مواد لازم

Ingredients

  • ۳۵۰ گرم سبزی پاک‌شده و خشک‌شده: جعفری، گشنیز، تره یا پیازچه و کمی شوید
  • ۵ تخم‌مرغ
  • ۲۵ گرم زرشک شسته و آبگیری‌شده
  • ۳۰ گرم گردوی خردشده، اختیاری
  • ۳ قاشق غذاخوری روغن؛ نمک، فلفل و یک‌چهارم قاشق چای‌خوری زردچوبه
  • 350 g washed, dried herbs: parsley, coriander, chives or spring onion, and a little dill
  • 5 eggs
  • 25 g barberries, rinsed and drained
  • 30 g chopped walnuts, optional
  • 3 tbsp oil; salt, pepper and ¼ tsp turmeric

روش تهیه

Method

  1. سبزی را ریز خرد کنید و رطوبت اضافی آن را بگیرید. تخم‌مرغ‌ها را با نمک، فلفل و زردچوبه هم بزنید.
  1. Finely chop the herbs and remove excess moisture. Beat the eggs with salt, pepper and turmeric.
  1. سبزی، زرشک و گردوی اختیاری را با تخم‌مرغ مخلوط کنید. تابهٔ نچسب ۲۴ سانتی‌متری را با روغن روی حرارت متوسط رو به کم گرم کنید.
  1. Fold the herbs, barberries and optional walnuts into the eggs. Warm the oil in a 24 cm non-stick frying pan over medium-low heat.
  1. مایه را در تابه پخش کنید. درِ تابه را بگذارید و حدود ۱۲ تا ۱۵ دقیقه بپزید تا زیر آن بسته شود. کوکو را به چهار قسمت تقسیم کنید و هر قسمت را با کفگیر برگردانید.
  1. Spread in the mixture, cover and cook for about 12–15 minutes until the base sets. Cut into four wedges and carefully turn each with a spatula.
  1. حدود ۸ تا ۱۰ دقیقهٔ دیگر بپزید تا مرکز کوکو کاملاً بسته شود و تخم‌مرغ روان نماند. با نان، سبزی تازه و ماست سرو کنید.
  1. Cook for another 8–10 minutes until the centre is fully set with no liquid egg. Serve with bread, fresh herbs and yoghurt if desired.

حاوی تخم‌مرغ است. گردو آلرژن مغزها و ماستِ کنار غذا حاوی شیر است. زرشک داخل مایه کمتر در معرض سوختن قرار می‌گیرد.

Contains eggs. Walnuts are a tree-nut allergen; yoghurt served alongside contains milk. Folding the berries into the mixture helps protect them from scorching.

ته‌چین مرغ با زرشک / Saffron chicken tahchin with barberries
تصویرسازیِ پیشنهاد سروIllustrated serving suggestion

ته‌چین مرغ با زرشک

۴ نفر · حدود ۱۰۰ دقیقه، با مرغ از قبل پخته

Saffron chicken tahchin with barberries

Serves 4 · About 100 minutes, using cooked chicken

مواد لازم

Ingredients

  • ۲ پیمانه برنج باسماتی
  • ۳۰۰ گرم مرغ پخته و ریش‌ریش‌شده
  • ۲۰۰ گرم ماست چکیدهٔ ساده
  • ۲ تخم‌مرغ
  • ۴۰ گرم زرشک شسته و آبگیری‌شده
  • ۴ قاشق غذاخوری روغن و ۴ قاشق غذاخوری زعفران دم‌کرده؛ نمک و فلفل
  • 2 cups basmati rice
  • 300 g cooked, shredded chicken
  • 200 g plain strained yoghurt
  • 2 eggs
  • 40 g barberries, rinsed and drained
  • 4 tbsp oil and 4 tbsp brewed saffron; salt and pepper

روش تهیه

Method

  1. فر را روی ۱۸۰ درجهٔ سانتی‌گراد گرم کنید. برنج را در آب نمک بجوشانید و کمی سفت‌تر از حالت معمول آبکش کنید؛ سپس بگذارید از داغی بیفتد.
  1. Heat the oven to 180°C. Parboil the rice in salted water, drain while still slightly firm and allow it to cool until warm.
  1. ماست، تخم‌مرغ، زعفران، ۲ قاشق روغن و نمک را مخلوط کنید. برنج ولرم را آرام به این مایه اضافه کنید.
  1. Mix the yoghurt, eggs, saffron, 2 tbsp oil and salt. Gently fold in the warm rice.
  1. یک ظرف فرِ حدود ۲۰ تا ۲۲ سانتی‌متری را با باقی روغن چرب کنید. نیمی از برنج را کف ظرف فشرده کنید، مرغ و بیشتر زرشک را وسط بگذارید و با باقی برنج بپوشانید.
  1. Oil a 20–22 cm ovenproof dish with the remaining oil. Press in half the rice, add the chicken and most of the barberries, then cover with the remaining rice.
  1. روی ظرف را بپوشانید و حدود ۶۰ دقیقه بپزید؛ سپس درپوش را بردارید و ۱۰ تا ۱۵ دقیقهٔ دیگر بپزید تا لبه‌ها طلایی شوند. مرکز غذا باید به ۷۴ درجه برسد. ۱۰ دقیقه استراحت بدهید، برگردانید و با باقی زرشک که کوتاه در کمی روغن گرم شده، تزیین کنید.
  1. Cover and bake for about 60 minutes. Uncover and bake for another 10–15 minutes until the edges are golden and the centre reaches 74°C. Rest for 10 minutes, turn out and garnish with the remaining berries briefly warmed in a little oil.

حاوی تخم‌مرغ و شیر است. زمان پخت با عمق ظرف و فر تغییر می‌کند؛ دمای مرکز غذا معیار نهایی پخت است.

Contains eggs and milk. Baking time varies with the oven and dish depth; use the centre temperature to confirm cooking.

نوشیدنی خانگی زرشک خشک / A homemade dried-barberry drink
تصویرسازیِ پیشنهاد سروIllustrated serving suggestion

نوشیدنی خانگی زرشک خشک

۳ لیوان کوچک · حدود ۳۵ دقیقه و زمان خنک‌شدن

A homemade dried-barberry drink

3 small glasses · About 35 minutes plus chilling

مواد لازم

Ingredients

  • ۵۰ گرم زرشک خشک
  • ۷۵۰ میلی‌لیتر آب آشامیدنی
  • کمی شکر یا عسل، اختیاری؛ چند برگ نعنا برای سرو
  • 50 g dried barberries
  • 750 ml drinking water
  • A little sugar or honey, optional; mint leaves to serve

روش تهیه

Method

  1. زرشک را پاک کنید و با آب سرد بشویید. آن را با آب در قابلمه بریزید و به جوش ملایم برسانید.
  1. Pick over and rinse the berries under cold water. Put them in a saucepan with the drinking water and bring to a gentle simmer.
  1. ۱۰ دقیقه آرام بجوشانید. حرارت را خاموش کنید و با درِ بسته ۲۰ دقیقه بگذارید بماند.
  1. Simmer gently for 10 minutes, then turn off the heat, cover and steep for 20 minutes.
  1. از صافی ریز عبور دهید و با پشت قاشق آرام فشار دهید. برای نوشیدنی شفاف‌تر دوباره صاف کنید.
  1. Strain through a fine sieve, pressing gently with a spoon. Strain again for a clearer drink.
  1. پس از خنک‌شدن، ترشی را بچشید و در صورت تمایل کمی شیرین کنید. در ظرف تمیز و دربسته در یخچال نگه دارید و طی ۲۴ ساعت مصرف کنید. هنگام سرو می‌توانید با آب رقیق کنید.
  1. Cool, taste and sweeten lightly if desired. Refrigerate in a clean, covered container and use within 24 hours. Dilute with water to taste when serving.

این روش، نوشیدنیِ حاصل از استخراج زرشک خشک با آب است. مقدار شکر و غلظت را مطابق ذائقه تنظیم کنید.

This is a water extraction of dried berries. Adjust the sweetness and dilution to suit your taste.

راهنمای دمای ایمن پخت مرغ: NSW Food Authority

Chicken cooking-temperature guidance: NSW Food Authority

ایده‌های دیگر برای آشپزی

More ways to use them

کمی زرشکِ نرم‌شده را به عدس‌پلو یا پلوی سبزیجات اضافه کنید؛ در موادِ داخل مرغ همراه پیاز و سبزی به کار ببرید؛ یا روی سالاد بلغور و سبزی‌های تازه بپاشید. برای یک چاشنی ساده، مقدار کمی زرشک را با پیاز نرم‌شده و آبِ مرغ بپزید و غلظتش را تنظیم کنید. در هر غذا ابتدا کم اضافه کنید تا ترشی بر طعم‌های دیگر غلبه نکند.

Fold softened barberries into lentil rice or vegetable pilaf, add them to an onion-and-herb chicken stuffing, or scatter them over a bulgur and fresh-herb salad. For a simple sauce, simmer a small amount with softened onion and chicken stock, adjusting the consistency to taste. Start with a little so the sourness complements the other ingredients.

ارزش غذایی و پرسش دربارهٔ خواص

Nutrition and health questions

بر اساس برچسب این محصول، ۲۵ گرم زرشک ۷۹ کیلوکالری انرژی دارد. جدول زیر برای زرشک داخل بسته است؛ افزودن کره، روغن، شکر یا مواد دیگر، ارزش غذایی غذای نهایی را تغییر می‌دهد.

The label on this product lists 79 kcal per 25 g. These values describe the packed berries; butter, oil, sugar and other ingredients change the nutrition of a finished dish.

مقادیر درج‌شده روی برچسب بستهٔ زرشک
مادهٔ غذاییدر ۲۵ گرمدر ۱۰۰ گرم
انرژی۷۹ کیلوکالری۳۱۶ کیلوکالری
پروتئین۰٫۹ گرم۳٫۶ گرم
چربی کل۰٫۸۷ گرم۳٫۵ گرم
چربی اشباع۰ گرم۰ گرم
کربوهیدرات۱۵٫۹ گرم۶۳٫۹ گرم
قند۶٫۸ گرم۲۷٫۲ گرم
Values printed on the pack label
NutrientPer 25 gPer 100 g
Energy79 kcal316 kcal
Protein0.9 g3.6 g
Total fat0.87 g3.5 g
Saturated fat0 g0 g
Carbohydrate15.9 g63.9 g
Sugars6.8 g27.2 g

زرشک غذایی و پژوهش‌های بربرین

پژوهش دربارهٔ مکمل بربرین را نمی‌توان به اثر درمانی یک وعده زرشک تعمیم داد. مرکز NCCIH شواهد کاهش وزن با بربرین را ناکافی می‌داند و دربارهٔ تداخل دارویی و عوارض مکمل‌ها توضیح می‌دهد. زرشک را برای طعم و تنوع غذایی مصرف کنید؛ برای درمان بیماری یا مصرف مکمل، نظر پزشک یا داروساز لازم است.

منبع: مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچهٔ آمریکا

Food berries and berberine research

Research on berberine supplements does not establish a treatment effect from a serving of barberries. NCCIH considers weight-loss evidence for berberine inconclusive and discusses supplement side effects and drug interactions. Enjoy barberries for flavour and dietary variety; discuss treatment or supplement use with a clinician or pharmacist.

Source: US National Center for Complementary and Integrative Health

از آشپزخانه تا کتابخانه

From the kitchen to the bookshelf

Bottom of the Pot

ته‌دیگ؛ ناز دراویان

دستورهای ایرانی همراه روایت‌هایی از خانه و خاطره. ناشر، این کتاب را مجموعه‌ای با بیش از صد دستور معرفی می‌کند؛ انتخابی برای خواندن آشپزی در کنار داستان زندگی.

دیدن کتاب در الفبا

معرفی رسمی ناشر

Bottom of the Pot

Naz Deravian brings together Persian recipes and personal stories of home. The publisher describes more than 100 recipes, making this a companion for readers who enjoy food alongside memoir.

View the book at Alefba

Official publisher information

کتاب مستطاب آشپزی از سیر تا پیاز

اثر نجف دریابندری و فهیمه راستکار، نشر کارنامه. در نگاه مطرح‌شده در مقدمه، یادگیری آشپزی به تمرین، شناخت مواد و داوریِ ذائقه وابسته است؛ کتاب راهنماست و تجربهٔ آشپز اهمیت دارد.

این عنوان برای مطالعه معرفی شده و در این صفحه برای فروش عرضه نمی‌شود.

معرفی و متن ناشر کارنامه

Ketab-e Mostatab-e Ashpazi, az Sir ta Piaz

By Najaf Daryabandari and Fahimeh Rastkar, published by Karnameh. The introductory approach treats learning to cook as a matter of practice, understanding ingredients and developing taste; a book guides the cook’s experience.

Recommended here for reading; this title is not offered for sale on this page.

Karnameh publisher information and excerpt

آشپزی با یامی گسترونومی

دو آموزش مهیار با تمرکز بر زرشک‌پلو و مرغ. دستورهای ویدیو متعلق به سازنده‌اند؛ دستورهای این صفحه جداگانه تدوین شده‌اند.

Cook along with Yummy Gastronomy

Two of Mahyar’s tutorials focus on barberry rice and chicken. The video recipes belong to their creator; the recipes on this page were written separately.

زرشک‌پلو با ران مرغ

Zereshk polo with chicken thighs

Yummy Gastronomy

موضوع برجسته: روش پخت مرغ و حفظ عطر زرشک و زعفران

تماشای ویدیو در یوتیوب

Focus: Cooking chicken while preserving barberry and saffron flavour

Watch on YouTube

زرشک‌پلو با مرغ، روش تکامل‌یافتهٔ مهیار

Mahyar’s evolved barberry rice and chicken

Yummy Gastronomy

موضوع برجسته: استفاده از زرشک در سس مرغ و توجه به طعم مواد اصلی

تماشای ویدیو در یوتیوب

Focus: Using barberries in the chicken sauce and focusing on the main ingredients

Watch on YouTube

پرسش‌های رایج

Frequently asked questions

این زرشک تازه است یا خشک؟Is this fresh or dried fruit?

این محصول زرشک خشک آشپزی است؛ بستهٔ زرشک ۲۵۰ گرم وزن خالص دارد.

This is dried culinary barberry, supplied in the 250 g net-weight pack.

لازم است زرشک را بشوییم؟Should I rinse barberries?

برای آشپزی، دانه‌ها را پاک کنید و در صافی با آب سرد بشویید؛ پیش از تفت‌دادن آب اضافه را بگیرید.

Pick over the berries and rinse them in a sieve under cold water before cooking. Drain excess water before warming them in fat.

چرا زرشک تیره و تلخ می‌شود؟Why do barberries become dark and bitter?

حرارت زیاد یا زمان طولانیِ تفت‌دادن می‌تواند زرشک را بسوزاند. حرارت کم و افزودن زرشک در پایان کار کمک می‌کند.

High heat or prolonged frying can scorch them. Use low heat and add them near the end of cooking.

آیا نوشیدنی زرشک، داروی کاهش وزن است؟Is the drink a weight-loss treatment?

نوشیدنی این صفحه یک دستور غذایی است و به‌عنوان درمان یا فرآوردهٔ کاهش وزن معرفی نمی‌شود.

The drink here is a food recipe and is not presented as a treatment or weight-loss product.

بستهٔ زرشک ۲۵۰ گرمی / 250 g barberry pack

زرشک ۲۵۰ گرمی

Barberries, 250 g

زرشک خشک ایرانی در بسته‌بندی پلمب‌شده. هر بسته ۹ دلار استرالیا؛ هزینهٔ ارسال جداگانه در تسویه‌حساب محاسبه می‌شود.

Iranian dried barberries in a sealed retail pack. A$9 per pack; shipping is calculated separately at checkout.

مشاهدهٔ محصول و خریدView product & buy