تهران، خانواده و آغاز علاقه به هنر
ترانه علیدوستی در ۱۲ ژانویهٔ ۱۹۸۴ در تهران به دنیا آمد. پدرش حمید علیدوستی بازیکن و مربی فوتبال و مادرش نادره حکیمالهی مجسمهساز و مدرس هنر است. این دو مسیر متفاوت، ورزش حرفهای و هنرهای تجسمی، بخشی از فضای فرهنگی خانوادهای بود که او در آن رشد کرد. فعالیت حرفهای او از سال ۲۰۰۲ آغاز شد.
نخستین فیلم و موفقیتی کمسابقه
علیدوستی با نقش اصلی فیلم «من، ترانه ۱۵ سال دارم» ساختهٔ رسول صدرعاملی وارد سینما شد. بازی او در همان نخستین تجربه، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر زن جشنوارهٔ فجر و جایزهٔ بهترین بازیگر زن جشنوارهٔ لوکارنو را برایش به همراه آورد. شخصیت نوجوان فیلم باید هم شکنندگی و هم استقلال را همزمان نشان میداد و این نقش مسیر حرفهای او را از ابتدا مشخص کرد.
همکاری با اصغر فرهادی
همکاری با اصغر فرهادی در «چهارشنبهسوری» در ۲۰۰۶، «دربارهٔ الی» در ۲۰۰۹ و «فروشنده» در ۲۰۱۶ بخش مهمی از کارنامهٔ علیدوستی است. «فروشنده» در بخش مسابقهٔ جشنوارهٔ کن نمایش داده شد و بعداً جایزهٔ اسکار فیلم غیرانگلیسیزبان را گرفت. صفحهٔ رسمی جشنوارهٔ کن نام او را بهعنوان بازیگر این فیلم ثبت میکند.
از شهرزاد تا برادران لیلا
نقش شهرزاد در مجموعهٔ تلویزیونی همنام، دامنهٔ مخاطبان علیدوستی را در میان فارسیزبانان گسترش داد. در ۲۰۲۲ با «برادران لیلا» ساختهٔ سعید روستایی بار دیگر در بخش مسابقهٔ جشنوارهٔ کن حضور یافت. در این فیلم، فشار اقتصادی و مسئولیت خانوادگی از خلال نقش زنی دنبال میشود که میخواهد الگوی فرسایندهٔ خانواده را تغییر دهد.
انتخاب و ترجمهٔ پنج داستان آلیس مونرو
«رویای مادرم» حاصل ترجمهٔ یک مجموعهٔ انگلیسی همنام نیست. علیدوستی پنج داستان «رویای مادرم»، «صورت»، «کوئینی»، «تیر و ستون» و «نفرت، دوستی، خواستگاری، عشق، ازدواج» را از سه مجموعهٔ متفاوت آلیس مونرو انتخاب و به فارسی ترجمه کرد. نشر مرکز کتاب را منتشر کرد و ترجمه در دورهٔ پنجم جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی شایستهٔ تقدیر شناخته شد.
پیوند بازیگری و ترجمه
بازیگری و ترجمه در کار علیدوستی دو فعالیت جدا اما مرتبطاند: هر دو به شنیدن لحن، تشخیص مکث، فهم زاویهٔ دید و بازسازی صدای شخصیت وابستهاند. در «رویای مادرم»، انتخاب داستانها نیز بخشی از کار مترجم است؛ کتاب تصویری فشرده از درونمایههای اصلی مونرو، از مادر و فرزند تا حافظه، شرم و تصمیمهای خاموش، برای خوانندهٔ فارسی میسازد. نقش او در این محصول دقیقاً «انتخاب و ترجمه» ثبت میشود، نه نویسندگی.
