تحصیلات و زندگی شخصی
حسین دهباشی زادهٔ ۲۷ خرداد ۱۳۵۰ است. او کارشناسی خود را در رشته مدیریت صنعتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی گذراند. دهباشی مدرک معادل کارشناسی ارشد خود را با عنوان نشان هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده است، اما در سال ۱۳۹۴ در هنگام ثبت نام برای نامزدی نمایندگی مجلس شورای اسلامی، این مدرک معادل را نپذیرفتند. او سربازی خود را به عنوان مدیر مرکز تحقیقات در انجمن فیلمسازی دفاع مقدس در جایگاه مشاور معاونت امور بینالملل در بنیاد سینمایی فارابی گذراند. وی فعالیتهای شغلی خود را از همکاریهای پارهوقت به عنوان خبرنگار در مرکز توسعه صادرات ایران و همکاری با خانواده مؤسسه کیهان آغاز کرد و سپس با نگارش در صفحات فرهنگی روزنامههای همشهری، ایران کار خود را گسترش داد. سالها بعد وی به عنوان عضو ثابت تحریریه مجلاتی چون ماهنامه نیستان و سردبیری نسخههای کاغذی و الکترونیک هفتهنامه «دانشکده» (ویژه فرهیختگان ایرانی مقیم خارج از کشور) و همزمان با نگارش در روزنامههایی چون جامعه، نشاط و عصر آزادگان، به اوج فعالیتهای مطبوعاتیاش رسید. تا آنکه پس از تجربه ناموفقش در صاحب امتیازی و مدیر مسئولی دوهفتهنامه «نگار»، کارش را به تدریج به روزنامهنگاری تصویری و مستندسازی بینالمللی تغییر داد.
بخش عمده کارهای مستندسازی حسین دهباشی، در همکاری با شبکههای مختلف صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بوده و از شبکههای مختلف درونمرزی و برونمرزی آن پخش شده است. اما یکی از مهمترین کارهای مستند او، مجموعه مفصل پروژه تاریخ شفاهی ایران عصر پهلوی دوم است که هم به صورت فیلم مستند و هم در قالب مجموعه کتابهایی که تاکنون چهار جلد از آن آماده و منتشر شده است. در این مجموعه، حسین دهباشی برای اولین بار با ۵۸ نفر از سران حکومت پهلوی دوم مصاحبه کرده که از میان آنها میتوان به افراد سرشناسی همچون اردشیر زاهدی، منوچهر رزم آرا، سید حسین نصر، شجاع الدین شفا و علینقی عالیخانی اشاره کرد. بیشتر این مصاحبهها در طول چند سال حضور حسین دهباشی در ایالات متحده آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی انجام شده است.
دهباشی در ۱۹ آبان ۱۳۹۲ از سوی هیئت وزیران به عنوان عضو غیر موظف هیئت مدیره سازمان منطقه آزاد جزیره کیش تعیین و در تاریخ ۱ تیر ۱۳۹۳ به عضویت موظف اصلاح شد. این عضویت در آبان ۱۳۹۵ به پایان رسید و شخص دیگری جایگزین دهباشی شد.
دهباشی در انتخابات سال ۱۳۹۶ شورای شهر تهران نامزد شد و با ۱۶۸۵ رأی در بین ۱۲۵۰ نفر شرکتکننده نفر ۲۸۶ام شد.
بازداشت در آمریکا
دهباشی نخستین بار در حدود سال ۲۰۰۰ سعی داشته با روادید خبرنگاری وارد آمریکا شود که پس از بازجویی در فرودگاه از آمریکا اخراج میشود. پس از آن مقامات آمریکایی به او اطلاع میدهند علت این کار صدور روادید اشتباه برای وی بوده و او میتواند مجدداً درخواست روادید کند. در ۶ ژوئن سال ۲۰۱۰ به اتهام جعل توصیهنامه از طرف مدیر امور ارتباطات سازمان ملل جهت اخذ اقامت دائم در آمریکا دستگیر شد و با محکومیت ۱۰ سال زندان مواجه بود. ولی پس از دو ماه بازداشت آزاد شد و به ایران برگشت. او FBI را به وارد آوردن فشار به خود متهم کرد.
به گزارش انصاف نیوز در سندی که در سایت FBI منتشر شده یک شکایت کیفری که حسین دهباشی را متهم میکند ارائه شده است. در این سند گفته شده که دهباشی، ۳۸ ساله و اصالتاً ایرانی است. او در حال حاضر با ارائهٔ سندی -که از نادرستی آن اطلاع داشت- در گیترزبورگِ مریلند زندگی میکند. در این سند (که در آن ادعا شده نویسنده آن یک مقام عالی رتبهٔ سازمان ملل است) از برنامههای مهاجرتی دهباشی دفاع شده است. دهباشی در تاریخ یکشنبه، ۶ ژوئن ۲۰۱۰ بازداشت و در دادگاه منطقهای ایالت متحده در بالتیمور حاضر شد. دهباشی در حالی بازداشت شد که در انتظار حکم دادرسی دادگاهی بود که قرار بود چهارشنبه، ۹ ژوئن ۲۰۱۰ در ساعت ۹:۳۰ صبح برگزار شود. اتهامی که به دهباشی زده شده را راد جی روزناستین -Rod J. Rosenstein- (وکیل ایالت متحده در منطقهٔ مریلند) ویلیام وینتر -William Winter- (مأمور ویژهٔ مسئول مهاجرت و اجرای قانون گمرک -ICE- در بالتیمور) و ریچارد ای مکفیلی -Richard A. McFeely- (مأمور ویژهٔ دفتر تحقیقات فدرال) اعلام کرده است.
به گزارش نیویورک تایمز، گرچه دهباشی دو ماه در زندان فوقامنیتی (Supermax) بالتیمور تحت بازجویی قرار گرفت، اما او حبس در سلول انفرادی و اتهامات وارده را واهی و دارای انگیزهٔ سیاسی دانسته و مأموران سرویس امنیت داخلی آمریکا را به اعمال فشار در ایام بازداشت متهم کرد. همچنین والاستریت ژورنال در این باره نوشت که اسناد ارائه شده علیه دهباشی صرفاً یک شکایت کیفری اولیه (Criminal complaint) بود و هرگز به مرحلهٔ کیفرخواست (Indictment)، محاکمهٔ کامل یا صدور حکم قطعی نرسید.
پروژه تاریخ شفاهی و تصویری ایران عصر پهلوی دوم
حامی پروژهٔ تاریخ شفاهی جمهوری اسلامی کتابخانه ملی ایران بوده است. این پروژه در حدود چهارده سال طول کشید و در سه شنبه، ۲۵ آذر سال ۱۳۹۳ در کتابخانه ملی رونمایی شد. مشاور رئیسجمهور، حسام الدین آشنا، در مراسم رونمایی این پروژه گفت: «مدعیان این پروژهها در کشور بسیارند، اما دهباشی کسی است که برای این پروژه هزینه کرده است. ویژگی اصلی این پروژه، شنیدن تجربیات و صدای مخالفان است که قضاوت آن، به عهده ناظران و مخاطبان تاریخ خواهد بود.»
مستند به روایت دربار
بنابر گزارش منتشره در کیهان لندن، حسین دهباشی، با این ادعا که پروژهای در خصوص «تاریخ شفاهی دوره پهلوی» به هزینهٔ «کتابخانه کنگره آمریکا» گرفته با ۵۸ نفر از مقامات حکومت پهلوی منجمله مهناز افخمی، اردشیر زاهدی، منوچهر رزم آرا، سید حسین نصر، شجاع الدین شفا، علینقی عالیخانی، منوچهر گنجی، هوشنگ نهاوندی و ایرج امینی تماس برقرار کرده و با آنان مصاحبه میکند. در سی و سومین سالگرد انقلاب اسلامی ایران بخشهایی از گفتگوها تحت نام «رونمایی از مجموعه ملی تاریخ شفاهی و تصویری ایران در عصر پهلوی دوم» از تلویزیون ایران نمایش داده شد. برخی از مصاحبهشوندگان گفتند به آنها گفته شد دانشگاه هاروارد و آکسفورد نیز با این پروژه همکاری میکنند و آنها اطلاعی نداشتند که سرمایهگذار آن صدا و سیما است. مسئول روابط عمومی کتابخانه کنگرهٔ آمریکا نقش آن در انجام مصاحبهها را تکذیب کرد. مسئولان اصلی پروژه علاوه بر دهباشی، حسامالدین آشنا استاد دانشگاه امام صادق و مهدی فرجی مدیر شبکه اول سیما بودند. مجید تفرشی در مقالهٔ دیگری در همان روزنامه کتابخانهٔ کنگره طبق قراردادی که با سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران امضا کرده بوده، از حامیان معنوی پروژه بوده است. او گفت قرار بوده یک نسخه تصویری کامل پس از پایان مصاحبه به مصاحبهشوندگان داده شود، و برای پخش آنها از مصاحبهشونده اجازه بگیرند که «مورد اول در اغلب موارد عملی نشده و مورد دوم نیز هرگز عملی نشد». او دهباشی را حامی آشکار «جنبش سبز» میخواند. دهباشی در مصاحبه با خبرگزاری کتاب، ایبنا، اظهار کرد که این پروژه سه ضلع داشته است و صدا و سیما به عنوان یک ضلع از این پروژه، حق برداشت سازمانی از این اثر را نداشته است. او با بیان اینکه، انتخاب گزینشی و پخش بدون اجازه این اثر از صدا و سیما، کتابخانه ملی و تمام تعهدکنندگان این پروژه را نزد مصاحبهشوندگان بیاعتبار ساخت گفت: کاری که سازمان صدا و سیما در پخش این مستند، بدون اجازه سایر اضلاع آن انجام داده است، خیانت در امانت محسوب میشود. وی گفت یکی دیگر از تعهدات انجام شده، این بوده که تنها وقتی اجازه پخش گزینشی این پروژه وجود دارد، که متن کامل آن قبلاً منتشر شده باشد؛ که در حال حاضر، تنها چهار جلد از این مجموعه به چاپ رسیده است.
دولت روحانی
در جریان انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ ایران، دهباشی در ستاد حسن روحانی مشاور رسانهای او بود و فیلم تبلیغاتی او را ساخت. در نوامبر ۲۰۱۳، دهباشی کلیپی ملهم از «یس وی کن» ("Yes We Can") باراک اوباما را با عنوان نوسفر دربارهٔ مراسم تنفیذ ریاست جمهوری روحانی ساخت. همچنین شعار «چرخ سانتریفیوژها باید بچرخد، چرخ زندگی مردم هم بچرخد» را دهباشی به روحانی پیشنهاد داده بود.
دهباشی در سال ۱۳۹۴، در زمینهٔ رسانهای مؤثرترین عامل رئیسجمهور شدن روحانی بود. با شروع به کار دولت روحانی، دهباشی تدریجاً منتقد او شد و در زمینههای چون سیاست خارجی و مذاکرات هستهای و برخورد تند دولت با منتقدان از دولت انتقاد کرد. او اعلام کرده از اول مخالف برجام بوده و آن را «قراردادی ذلیلانه و ننگین» میداند.
مجموعه خشت خام
خشت خام مجموعهای با محوریت گفتگو در قالب تاریخ شفاهی است که در اینترنت پخش میشود و در آن دهباشی در زمینه تاریخ با افراد صاحب نظر به گفتگو مینشیند.
در جریان مصاحبه حسین دهباشی با رسایی او گفت که: مطابق داوری خودم و نظر من دوستانی که مشهور به دلواپس و دوستان اصول گرا، محدوده دلواپسی شان آمریکا است، غره و دلبسته روسیهاند و در مقابل اصلاح طلبها بگویند یا نگویند دلبسته غرباند، اما همچنان که شما تمام توان خودتان را بسیج کردهاید، در رابطه با برجام، که به جهت این که مطابق با آرمانهای انقلاب، مطابق با قانون اساسی، مطابق با توصیههای حضرت امام نیست مقاومت بکنید، ولی از تمام توجیههای خودتان استفاده کردید که از اصلی که قانون اساسی به صراحت مشخص کرده (راجع به ممنوعیت دادن پایگاه نظامی به کشورهای خارجی) را بیاید زیر پا بگذارید.در این مجموعه گفتگوهایی با افرادی نظیر: سید کاظم بجنوردی، ابوالحسن بنیصدر، هادی غفاری، فائزه هاشمی رفسنجانی، ابراهیم یزدی، صادق زیباکلام، محمدرضا زائری، حمید رسایی، مهدی خزعلی، محمد نوری زاد، عزتالله ضرغامی و مصطفی تاج زاده انجام شده.
کتابها
از حسین دهباشی تاکنون چندین کتاب منتشر شده است:
ایران و اتم: (خاطرات اکبر اعتماد) (۱۳۹۶)
اقلیت و اکثریت (خاطرات دکتر فرهنگ مهر) (۱۳۹۶)
ملت و حاکمیت (خاطرات دکتر کاظم ودیعی) (۱۳۹۶)
آیندگان و روندگان: تاریخ شفاهی زندگی و آثار داریوش همایون (۱۳۹۴)
اقتصاد و امنیت: تاریخ شفاهی زندگی و آثار علینقی علیخانی (۱۳۹۴)
فرماندهی و نافرماندهی: تاریخ شفاهی زندگی و آثار سپهبد خلبان عبدالله آذربرزین (۱۳۹۳)
حکمت و سیاست: تاریخ شفاهی زندگی و آثار سید حسین نصر (۱۳۹۳)
شکستن امواج: گزارش برخی از چالشهای رسانهای و بینالمللی ایران امروز (۱۳۷۹)
افغانستان، روزهای سقوط: یادداشتهایی از آخرین روزهای حضور ایران در افغانستان (۱۳۷۸)
پایاننامه: بررسی نظام مدیریت دانشگاه امام صادق (۱۳۷۲)
پایاننامه: درآمدی بر برنامهریزی و مدیریت تولیدات سینمایی در ایران (۱۳۷۴)
فعالیتهای مستندسازی حرفهای و سینمایی
دهباشی مستندسازی حرفهای را از اواخر دهه ۷۰ در گروه تلویزیونی روایت فتح آغاز کرد. کارنامه او با تمرکز بر «سینمای بحران» و «مستندسازی سیاسی» گره خورده و با حضور در مناطق جنگی، آثاری با جنبه پژوهشی خلق کرده است.
مستندسازی در نقاط بحرانی: شامل مستند «افغانستان؛ روزهای سقوط» (۱۳۷۷)، مجموعه ۱۰ قسمتی «عراق؛ نگاهی از درون» (۱۳۸۰–۱۳۸۱)، و مجموعههای «عطر سیب، شکوفه زیتون» و «سنگ و ستاره» دربارهٔ خروج اسرائیل از جنوب لبنان است. همچنین حضور او در محافل علمی بینالمللی نظیر دانشگاه کالیفرنیا در سانتا باربارا مؤید جنبههای پژوهشی آثار اوست.
مجموعه «خشت خام» (نقطه عطف رسانههای نوین):
این مجموعه به عنوان یکی از مهمترین پروژههای تاریخ شفاهی تصویری در فضای مجازی ایران شناخته میشود. منتقدان، «خشت خام» را به دلیل جسارت در پرسشگری و ثبت دقیق جزئیات تاریخی، مرجعی برای پژوهشگران میدانند که استانداردی نو در گفتگوهای بلند (Long-form Interview) بنا نهاد.
نقد رسانه و سیاست بینالملل:
آثار او همواره مورد توجه اساتید رسانه بوده است؛ به طوری که دکتر کاظم معتمدنژاد مستند «چشمهای شیشهای» را «نقطهای عطف در تصویرسازی رسانهای» و دکتر محسنیانراد آن را «درسی برای دستاندرکاران رسانهای» توصیف کردهاند. تحلیلهای مربوط به رویکرد هنری و حرفهای او در رسانههای جهانی نظیر کریستین ساینس مانیتور نیز بازتاب یافته است.
مجموعه مستند غربشناسی و سفرنامه ۸ کشور اروپایی با عنوان «سفری به شهر فرنگ» که در سالهای ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰ در قالب ۲۴ قسمت از روایت فتح پخش شد.
مجموعه مستند «نفت و شکلات» دربارهٔ پیشینه و حال مسجد سلیمان در قالب چهار قسمت سی دقیقهای که در سالهای ۷۹ و ۸۰ به نمایش درآمدند.
مجموعه مستند «جنگ ورای تصویر» که در سال ۱۳۸۰ در شش قسمت سیدقیقهای از شبکه چهار سیما پخش شد.
مجموعه مستند «عدالت بدون مرز» دربارهٔ حقوق بینالملل و ارکان آن در شهر لاهه هلند، که در قالب شش قسمت از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۲ از شبکه سحر پخش شد.
مجموعه مستند شرقشناسی «قصههای چین و ماچین» دربارهٔ هند، چین و ژاپن (مجموعه ناتمام)
مجموعه مستند «چشمهای شیشهای» با موضوع مقایسه رسانههای بینالمللی در عراق و افغانستان که در قالب ۱۴ قسمت سیدقیقهای در سالهای ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴ از شبکه العالم پخش شد.
مجموعه مستند «کاخ شیشهای سیاست» در بررسی ساختاری سازمان ملل متحد که در سالهای ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۵ در قالب ۱۴ قسمت سی دقیقهای از شبکه العالم پخش شد.
مستند چهل دقیقهای «Who to believe» در نقد شبکههای تلویزیونی جهانی که در سال ۱۳۸۶ در دانشگاه جرج تاون آمریکا به نمایش درآمد.
مجموعه مستند «تهران، تگزاس» دربارهٔ گروههای ضد جنگ در آمریکا که در قالب یک مجموعه ۴ قسمتی از شبکه پرس تیوی در سال ۱۳۸۶ پخش شد.
مجموعه مستند ۶ قسمتی «اسلام در آمریکا» که در سالهای ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ از شبکه پرس تیوی پخش شد.
مجموعه مستند ده قسمتی «آمریکا، نگاهی از درون» که در سال ۱۳۸۹ از پرستیوی پخش شد.
مستند «یک پژوهش ناتمام» دربارهٔ تاریخ انقلاب از نگاه درونی که به مدت ۶۳ دقیقه از شبکه یک سیما در سال ۱۳۹۰ پخش شد.
مستند «The YOU» دربارهٔ کشتار در دانشگاه ویرجینیاتک که به مدت ۳۴ دقیقه از شبکه پیبیاس آمریکا پخش شد.
مستند «حکمت و سیاست» دربارهٔ زندگی و آثار سید حسین نصر که در سال ۱۳۹۳ از شبکه یک سیما پخش شد.
مستند «فرماندهی و نافرمانی» دربارهٔ زندگی و آثار سپهبد خلبان عبدالله آذربرزین که در سال ۱۳۹۳ از شبکه یک سیما پخش شد.
در سال ۱۳۹۰، دهباشی کلیپی با حضور گروهی از هنرمندان، ورزشکاران و ستارهها ساخت که مردم را به کمک به بنیاد کودک تشویق میکرد.
حسین دهباشی در حال ساخت مجموعه مستند «رازها و دروغها» دربارهٔ خاطرات و خطرات رجال سیاسی، فرهنگی و نظامی پهلوی دوم است که قرار است در قالب مجموعهای ۲۶ قسمتی از شبکه یک سیما پخش شود و حواشی و جنجالهایی نیز به دنبال داشته است.
