زندگی شخصی
خسرو شکیبایی، در روز دوشنبه ۷ فروردین ۱۳۲۳، در خیابان مولوی تهران به دنیا آمد. در شناسنامه نامش «خسرو» است؛ ولی خانواده و نزدیکان، او را «محمود» صدا میکردند. پدر خسرو سرگرد ارتش بود و وقتی او ۱۴ ساله بود، بر اثر سرطان از دنیا رفت. شکیبایی پیش از اینکه وارد عرصۀ تئاتر شود، در حرفههایی چون خیاطی و کانالسازی و آسانسورسازی کار میکرد. وی فارغالتحصیل بازیگری دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود و فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۴۲ با بازیگری تئاتر آغاز کرد.
همسر اول خسرو شکیبایی تانیا جوهری، بازیگر سینما بود و همسر دوم وی پروین کوشیار است. شکیبایی در ازدواج اول صاحب دختری به نام پوپک و در ازدواج دوم صاحب فرزند پسری به نام پوریا میباشد.
تئاتر
خسرو شکیبایی فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۴۲ با بازیگری تئاتر آغاز کرد. در ۱۹ سالگی برای اولین بار روی صحنه تئاتر رفت و بعد از مدتی به عباس جوانمرد، معرفی و به صورت کاملاً حرفهای بازیگر تئاتر شد. از جمله نمایشهایی که وی در آنها ایفای نقش نموده است، میتوان به سنگ و سرنا، همۀ پسران من، شب بیست و یکم، و بیا تا گل برافشانیم اشاره کرد. او چندین نمایش تلویزیونی مانند فیزیکدانها و هنگامۀ شیرین وصال را هم در کارنامه دارد.
سینما
خسرو شکیبایی نخستین بار در سال ۱۳۵۳ در فیلم کوتاه و ۱۶ میلیمتری «کتیبه» به کارگردانی فریبرز صالح مقابل دوربین رفت. در سال ۱۳۶۱ در حالی که مشغول بازی در نمایش «شب بیست و یکم» بود، مورد توجه مسعود کیمیایی قرار گرفت و با بازی در نقش کوتاهی در فیلم خط قرمز (مسعود کیمیایی، ۱۳۶۱) به سینما آمد و تا سال ۱۳۶۸ نقش آفرینیهایی کرد. از جمله در فیلمهای دزد و نویسنده، ترن و رابطه خوب ظاهر شد. اما پس از بازی در فیلم هامون (داریوش مهرجویی، ۱۳۶۸) بود که نام خسرو شکیبایی بر سر زبانها افتاد. او برای بازیش در همین فیلم در نقش حمید هامون از «هشتمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم فجر»، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد دریافت کرد و تحسین منتقدان و مردم را برانگیخت.
او برای بازی در نقش رضا رضائیمنش فیلم کیمیا (احمدرضا درویش، ۱۳۷۳) بار دیگر برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد از سیزدهمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم فجر شد. او سومین سیمرغ بلورین خود را هم برای بازی در نقش عادل مشرقی فیلم سالاد فصل (فریدون جیرانی، ۱۳۸۳) از بیست و سومین دوره جشنواره بینالمللی فیلم فجر گرفت. همچنین در بیست و پنجمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم فجر هم دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول مرد برای نقش عمو رحیم فیلم اتوبوس شب (کیومرث پوراحمد، ۱۳۸۵) را از آن خود کرد. در مجموع از «جشنواره بینالمللی فیلم فجر»، ۳ سیمرغ بلورین (۲ بار برای نقش اول مرد و ۱ بار برای نقش مکمل مرد)، یک دیپلم افتخار و ۲ لوح تقدیر جایزه ویژه یک عمر فعالیت هنری (دورههای هفدهم و بیستوهفتم) به دست آورد.
از جوایز خسرو شکیبایی در جشن حافظ (دنیای تصویر) میتوان به دریافت تندیس حافظ ویژه یکی از ۲۰ بازیگر برگزیده سینمای پس از انقلاب اسلامی از چهارمین دوره جشن حافظ و همچنین تندیس حافظ بهترین بازیگر مرد سینما را از «ششمین دوره جشن حافظ» برای بازی در نقش جهانگیر فیلم کاغذ بی خط (ناصر تقوایی، ۱۳۸۱) اشاره کرد.
پس از گذشت نزدیک به ۲۲ سال از اولین حضورش در فیلم کیمیایی، در فیلم حکم (۱۳۸۳)، باری دیگر در فیلم وی در کنار عزتالله انتظامی ایفای نقش کرد.
در ۹ تیرماه ۱۳۸۷ در دومین جشن منتقدان سینمایی، آخرین جایزه عمر خود را تحت عنوان جایزه یکی از برترین بازیگران سی سال سینمای پس از انقلاب را گرفت. او همچنین در بیست و ششمین دوره جشنواره فیلم فجر، بازیگر و گوینده تیزر جشنواره بود.
تلویزیون
خسرو شکیبایی در سال ۱۳۵۴، یعنی یک سال بعد از اولین حضور خود در فیلم کوتاه «کتیبه»، به دعوت محمدرضا اصلانی در سریال سمک عیار ایفای نقش کرد و پس از آن در سریالهایی چون لحظه، کوچک جنگلی، مدرس، تهران ۵۳، روزی روزگاری، خانه سبز، سرزمین سبز، کاکتوس، آواز مه، تفنگ سر پر و در کنار هم بازی کرد.
خسرو شکیبایی در چند فیلم تلویزیونی هم حضور یافت. آخرین نقشآفرینی این هنرمند در فیلم تلویزیونی پیوند (سعید عالمزاده) و آخرین نمایش فیلمش، آشیانهای برای زندگی (حمید طالقانی) بود که به مناسبت روز پدر از تلویزیون پخش شد.
صداپیشگی
خسرو شکیبایی ۵ سال پس از ورود به تئاتر، یعنی در سال ۱۳۴۷ وارد حرفهٔ دوبلوری شد و مدت کوتاهی نیز در زمینه دوبله به فعالیت پرداخت. شاخصترین اثر سینمایی که خسرو شکیبایی در آن صحبت کرد فیلم شعله بود که در آن به جای پیرمرد مسلمان ده ایفای صدا نمود. او علاوه بر هنرنمایی در نقش آفرینی سینما و تئاتر و تلویزیون، برخی از سرودههای فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، سید علی صالحی و محمدرضا عبدالملکیان را به صورت دکلمه اجرا کرده بود.
درگذشت
شکیبایی در ساعت ۵ صبح روز جمعه ۲۸ تیر ۱۳۸۷، در سن ۶۴ سالگی بر اثر ایست قلبی در بیمارستان پارسیان تهران درگذشت و در قطعهٔ هنرمندان بهشت زهرا دفن شد. او مدتها از عارضهٔ دیابت و همچنین سرطان کبد رنج میبرد.
در پی این رویداد، محمد خاتمی رئیسجمهور سابق ایران غلامعلی حداد عادل رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس و عزتالله ضرغامی رئیس سازمان صدا و سیما پیام تسلیت صادر کردند، همچنین وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، پیام تسلیت محمود احمدینژاد، رئیسجمهور وقت ایران را در مراسم تشییع پیکر «خسرو شکیبایی» اعلام داشت.
یادبود
در سال ۱۳۸۹، کتاب خسرو شکیبایی به تألیف الهام قرهخانی با نگاهی به شخصیت او توسط انتشارات «خانۀ فرهنگ و هنر گویا» منتشر شد. این کتاب مقدمهای بر اصول بازیگری خسرو شکیبایی از نگاه آیدین آغداشلو، اکبر عالمی، جمشید مشایخی، مهران مدیری، هدیه تهرانی و هفتاد نفر دیگر از سایر هنرمندان ایران است. در این کتاب تنی چند از هنرمندان سینمای ایران از دیدگاههای گوناگون دربارهٔ زندگی و هنر خسرو شکیبایی سخن گفتهاند.
در سال ۱۳۹۴، پوستر رسمی سی و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر با تصویری از خسرو شکیبایی به طراحی مجید برزگر رونمایی شد. او اولین هنرمندی بود که از تصویرش به عنوان نماد جشنواره مورد استفاده قرار گرفته بود.
همچنین در تهران، شهر زادگاه خسرو شکیبایی، کوچهای در حد فاصل میان خیابان فلسطین جنوبی و برادران مظفر (صبا) و یکی از سالنهای اصلی پردیس سینمایی باغ کتاب به یاد او نامگذاری شدهاند.
منابع تکمیلی
https://www.farsnews.ir/news/8704280149/خسرو-شكيبايي-درگذشت
http://www1.jamejamonline.ir/newstext2.aspx?newsnum=100944060248 بایگانیشده در ۲۹ مارس ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
http://old.alef.ir/vdcip5ar3t1aqy2.cbct.html?264739
https://www.aftabir.com/news/view/2008/jul/18/c5c1216370089_art_culture_cinema_khosro_shakibaei.php/خسرو-شکیبایی-درگذشت
https://www.farsnews.ir/news/8704300194/اعلام-پيام-تسليت-محمود-احمدينژاد-در-مراسم-تشييع-خسرو-شكيبايي
https://www.fardanews.com/fa/news/81014/طلاقهای-سینمای-ایران
