عکس معتبر با منبع روشن و مجوز مناسب بازنشر پیدا نشد؛ برای جلوگیری از انتساب اشتباه، تصویر حدسی نمایش داده نمیشود.
حافظ، مشهور به حافظ شیرازی، از بزرگترین غزلسرایان فارسی است و احتمالاً حدود ۷۱۵ تا ۷۱۷ قمری، برابر با حدود ۱۳۱۵ تا ۱۳۱۷ میلادی، در شیراز زاده شد و در ۷۹۲ قمری، برابر با ۱۳۹۰ میلادی، در همان شهر درگذشت؛ سال ۱۳۸۹ نیز در برخی پژوهشها آمده است. تاریخ دقیق تولد، نام قطعی پدر و جزئیات مادر، خواهران و برادران، همسر و فرزندان او با سند همزمان روشن نیست و روایتهای دیرهنگام با هم اختلاف دارند. آنچه از شعرها و منابع نزدیکتر میتوان با احتیاط بازسازی کرد، زندگی شاعری شهرنشین در شیرازِ روزگار اینجو و مظفری، آشنا با قرآن، عربی، علوم دینی و سنت ادبی است. لقب «حافظ» معمولاً با حفظ قرآن پیوند داده میشود، اما روایتهای پرجزئیات کودکی و شاگردی او غالباً متأخرند. دیوان حافظ، عمدتاً شامل غزلها، مهمترین اثر بازماندهٔ اوست؛ تعداد شعرها در نسخهها و تصحیحهای معتبر یکسان نیست و بسیاری از رباعیها و بعضی قطعات انتسابی محل اختلافاند. حافظ در غزل، زبان عاشقانه، عرفانی، اجتماعی و سیاسی را چنان چندلایه میکند که «می»، «رند»، «پیر مغان» و نقد زهد ریاکارانه را نمیتوان همیشه فقط به یک معنای ثابت فروکاست. او از سنت سعدی و خواجوی کرمانی بهره برد و در فضای ادبی همروزگار عبید زاکانی میزیست، اما دوستی شخصی با هر یک را نباید بدون سند قطعی دانست. شهرت پس از مرگ، آرامگاه شیراز، فال حافظ و تأثیر جهانی او ــ از ترجمههای اروپایی تا دیوان غربیـشرقی گوته ــ زندگی فرهنگی تازهای برای شعرش ساختهاند. در نسخهٔ دقیق آلفبا، «هنباز با رهروان راز» نوشتهٔ میرجلالالدین کزازی است و «گزارش بیست غزل حافظ بر پایهی زیباشناسی و باورشناسی» زیرعنوان آن؛ Hanbāz bā Rahrovān-e Rāz آوانویسی عنوان است. حافظ فقط موضوع پژوهش این کتابِ فارسیِ نشر گویا با شابک 9786223120589 است، نه نویسنده و نه مترجم. صفحه عمداً تصویر چهره ندارد: هیچ پرترهٔ مستندِ همزمانی از حافظ در دست نیست و نگارهها و نقاشیهای سدههای بعد نباید بهعنوان چهرهٔ واقعی او معرفی شوند.
Hafez, also known as Hafez of Shiraz, is one of the most influential Persian lyric poets. He was probably born in Shiraz around 715 to 717 AH, approximately 1315 to 1317 CE, and died there in 792 AH, approximately 1390 CE; 1389 also appears in scholarship. An exact birth date, the secure identity of his father, and reliable details about his mother, siblings, spouse or children cannot be established from contemporary evidence. Later biographical stories often conflict. A cautious reconstruction places him in the urban literary culture of Shiraz under the Inju and Muzaffarid dynasties, with knowledge of the Quran, Arabic, religious learning and Persian poetic tradition. The name Hafez is conventionally associated with memorising the Quran, but richly detailed childhood and apprenticeship stories are generally late. The Divan, dominated by ghazals, is his principal surviving work. Poem totals differ among manuscripts and critical editions, and many attributed quatrains and some other poems remain disputed. His ghazals layer love, mystical possibility, courtly and social observation, and criticism of religious hypocrisy; wine, the rend and the Magian elder should not automatically be reduced to one fixed interpretation. Hafez drew on the traditions of Saadi and Khwaju Kermani and inhabited the broader literary world of Obayd Zakani, but a personal friendship should not be asserted without evidence. His posthumous cultural life includes the Shiraz tomb, bibliomancy with the Divan, extensive translation and a major influence on Goethe and the West-Eastern Divan. In the exact AlefBa edition, Mir Jalaleddin Kazzazi wrote «هنباز با رهروان راز» and «گزارش بیست غزل حافظ بر پایهی زیباشناسی و باورشناسی» is its separate subtitle; Hanbāz bā Rahrovān-e Rāz is a transliteration. Hafez is only the subject of this Persian study, published by Gooya under ISBN 9786223120589. He is neither its author nor its translator. This page deliberately displays no portrait because no authenticated life portrait of Hafez exists; later miniatures and imagined paintings must not be labelled as his documentary likeness.
18 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.
حافظ؛ صورت گستردهٔ سنتی: خواجه شمسالدین محمد حافظ شیرازی.
Hafez؛ صورتهای Hafiz و Ḥāfeẓ نیز رایجاند.
شیراز؛ پذیرفتهتر از تاریخ دقیق تولد.
حدود ۷۱۵ تا ۷۱۷ قمری، تقریباً ۱۳۱۵ تا ۱۳۱۷ میلادی؛ روز و ماه نامعلوم.
غالباً ۷۹۲ قمری یا ۱۳۹۰ میلادی؛ ۱۳۸۹ نیز در پژوهشها دیده میشود.
نامعلوم؛ سند قابلاعتماد برای بیماری، حادثه یا قتل وجود ندارد.
شیراز؛ آرامگاه کنونی در حافظیه.
نام قطعی نیست؛ بهاءالدین اصفهانی و کمالالدین تویسرکانی در روایتهای دیرهنگام آمدهاند.
نام و زندگی با سند همزمان قابلتأیید نیست.
اطلاعات قابلتأیید در منابع نزدیک به زمان او وجود ندارد.
نام و هویت قابلتأیید نیست.
مرثیههایی به فرزند نسبت داده شده، اما نام، جنسیت، شمار و انتساب قطعی نیست.
در سنت با حفظ قرآن پیوند دارد؛ شعر او آکنده از زبان و اشارات قرآنی است.
دانش قرآن، عربی، علوم دینی، بلاغت و شعر فارسی از خود آثار پیداست؛ جزئیات شاگردی محل اختلاف است.
قوامالدین عبدالله شیرازی، میر سید شریف جرجانی و قاضی عضدالدین ایجی؛ رابطهٔ مستقیم با همه قطعی نیست.
اینجویان و مظفریان در شیراز، با تماس ادبی با زمینهٔ جلایریان.
ابواسحاق اینجو، شاه شجاع، حاجی قوام، صاحبعیار و تورانشاه در پژوهشهای تاریخی دیوان.
دیوان حافظ؛ هستهٔ آن غزلهاست.
نسخهٔ نهاییِ امضاشده به دست شاعر در دست نیست.
مقدمهٔ منسوب به محمد گلندام از گردآوری سخن میگوید؛ جزئیات نسخهشناختی پیچیده است.
بیش از هزار دستنویس شناخته شده و تفاوت متنی گسترده است.
دستنویس دوشنبه مورخ ۸۰۷ قمری ۴۸ غزل و نسخهٔ کوپرولو مورخ ۸۱۱ قمری ۳۶ غزل دارد.
۴۹۵ غزل.
۴۸۶ غزل.
۴۸۴ غزل.
انتساب بسیاری از رباعیهای چاپشده محل تردید جدی است.
ایهام، استقلال نسبی بیت و پیوند شبکهای بیتها، و همنشینی زبان عاشقانه، قرآنی و اجتماعی.
چهرههای چندمعنا برای نقد تظاهر و گشودن افقهای اخلاقی و عرفانی.
عضویت رسمی در سلسلهای مشخص با اطمینان قابل اثبات نیست.
سعدی و خواجوی کرمانی از مهمترین زمینههای غزل حافظاند.
عبید زاکانی؛ رابطهٔ شخصی قطعی نشده است.
سنت دیرپای گشودن دیوان برای پاسخ نمادین؛ بخش مهم زندگی فرهنگی پس از مرگ شاعر.
نخستین گنبد شناختهشده در ۱۴۵۲؛ بازسازی کریمخان در ۱۷۷۲ تا ۱۷۷۳؛ طرح معاصر آندره گدار در ۱۹۳۵.
آشنایی در ۱۸۱۴ از مسیر ترجمهٔ هامر؛ دیوان غربیـشرقی در ۱۸۱۹.
هنباز با رهروان راز.
گزارش بیست غزل حافظ بر پایهی زیباشناسی و باورشناسی.
Hanbāz bā Rahrovān-e Rāz؛ آوانویسی، نه ترجمهٔ رسمی.
موضوع پژوهش؛ نویسنده میرجلالالدین کزازی است و مترجمی ثبت نشده است.
نشر گویا / Gooya Publishers؛ 9786223120589.
بدون پرتره؛ پرترهٔ همزمان و معتبر وجود ندارد. گالری فقط یک برگ متأخر دیوان را بهعنوان هنر نسخهآرایی نشان میدهد.
تولد احتمالی در شیراز؛ روز و ماه و حتی سال دقیق قطعی نیست.
جزئیات مستند اندک است؛ حکایت نانوایی و فقر از منابع متأخر میآید، نه گزارش همزمان.
فراگیری عمیق قرآن، عربی، بلاغت و سنت شعر فارسی که شواهد آن در خود دیوان دیده میشود.
زیست ادبی در شیراز و پیوند شعر با فضای ابواسحاق اینجو و حاجی قوام.
سقوط و کشتهشدن ابواسحاق اینجو و آغاز مرحلهای تازه در سیاست شیراز؛ بازتاب تاریخی آن در خوانش بعضی غزلها بررسی شده است.
حکومتهای مبارزالدین محمد و شاه شجاع؛ شعر حافظ میان خطاب درباری، نقد زهد و تجربهٔ شهری حرکت میکند.
مرگ شاه شجاع؛ یکی از نقاط مهم پایان دورهٔ حامیان و مخاطبان شناختهشدهٔ شاعر.
درگذشت در شیراز؛ علت مرگ نامعلوم است.
گردآوری دیوان در سنتی که مقدمهٔ منسوب به محمد گلندام آن را توضیح میدهد.
تاریخ یکی از کهنترین مجموعههای شناختهشده در دوشنبه، شامل ۴۸ غزل.
تاریخ نسخهٔ کهن کوپرولو، شامل ۳۶ غزل.
ساخت نخستین گنبد ثبتشده بر فراز مزار حافظ در شیراز.
ساماندهی آرامگاه در روزگار کریمخان زند.
انتشار ترجمهٔ آلمانی هامر پورگشتال و گشودهشدن راه تازهای برای دریافت اروپایی حافظ.
مطالعهٔ حافظ بهوسیلهٔ گوته.
انتشار دیوان غربیـشرقی گوته با گفتوگویی آشکار با حافظ.
شکلگیری طرح معاصر حافظیه به طراحی آندره گدار.
انتشار «هنباز با رهروان راز» نوشتهٔ میرجلالالدین کزازی از نشر گویا؛ حافظ موضوع پژوهش بیست غزل است.
نام رایج او «حافظ» و صورت گستردهٔ سنتی «خواجه شمسالدین محمد حافظ شیرازی» است. لقب حافظ معمولاً به حفظ قرآن اشاره دارد و پیوند عمیق شعر او با زبان قرآن روشن است. بااینحال، زندگینامهای همزمان و مفصل از او باقی نمانده و بسیاری از حکایتهای آشنا چند نسل بعد نوشته شدهاند؛ پس لقب، شعرها و اسناد نسخهشناختی از داستانهای دلانگیز اما دیرهنگام جدا نگه داشته میشوند.
پژوهشهای مرجع تولد را معمولاً حدود ۷۱۵ قمری یا ۱۳۱۵ میلادی میدانند و تاریخهایی نزدیک به ۷۱۷ قمری یا ۱۳۱۷ میلادی نیز پیشنهاد شده است. روز و ماهی قابلاعتماد وجود ندارد. زادگاه شیراز پذیرفتهتر از تاریخ دقیق است. هیچ تاریخ روزانهای ساخته نمیشود، زیرا دقت ظاهری نباید جای اطمینان تاریخی را بگیرد.
منابع دیرهنگام پدر را گاه بهاءالدینِ اصفهانی و گاه کمالالدینِ تویسرکانی نامیدهاند و داستانهایی دربارهٔ بازرگانی، مرگ زودهنگام او و تنگدستی خانواده ساختهاند. این اختلاف مانع انتخاب یک نام بهعنوان حقیقت قطعی است. دربارهٔ مادر، خواهران و برادران نیز سند قابل اتکای همزمان نداریم. صفحه جای خالی را با شجرهنامهٔ بیمنبع پر نمیکند.
داستان کار در نانوایی، جمعکردن هیزم یا دلباختگی نوجوانانه در تذکرههای متأخر شهرت یافته، اما گزارش همزمان نیست. شعر حافظ تسلط کمنظیر بر قرآن، عربی، حدیث، کلام، بلاغت و میراث شعر فارسی را نشان میدهد. نام قوامالدین عبدالله شیرازی، میر سید شریف جرجانی و قاضی عضدالدین ایجی در بحث آموزش او آمده، ولی شاگردی مستقیم نزد همهٔ آنان قطعی نیست.
بخش عمدهٔ زندگی حافظ با دگرگونی قدرت میان اینجویان و مظفریان گذشت. ابواسحاق اینجو، شاه شجاع، حاجی قوام، قوامالدین محمد صاحبعیار و جلالالدین تورانشاه از چهرههایی هستند که در زمینهٔ تاریخی، خطابها یا مدیحههای دیوان بررسی میشوند. شعرها سند سادهٔ اداری نیستند، اما نشان میدهند شاعر با زبان دربار، شهر و بحران سیاسی زمان خود گفتوگو داشته است.
در برخی روایتها حافظ شاعر دربار، معلم یا کارمند دیوانی معرفی میشود. شواهد برای یک عنوان شغلی ثابت و پیوسته کافی نیست. او به حامیان و صاحبان قدرت شعر خطاب کرده، اما همان زبان میتواند ستایش، اندرز، کنایه و اعتراض را همزمان حمل کند. رابطهٔ او با قدرت را باید شعر به شعر و با توجه به تاریخ بررسی کرد.
دیوان مهمترین اثر بازمانده است و غزلها هستهٔ آن را میسازند. مقدمهای منسوب به محمد گلندام از گردآوری پس از مرگ شاعر سخن میگوید، ولی خود این مقدمه و جزئیات آن نیز تاریخ نسخهشناختی پیچیدهای دارد. نسخهٔ نهاییِ امضاشده به دست حافظ در دست نیست؛ بیش از هزار دستنویس و تفاوتهای فراوان، تصحیح متن را به مسئلهای بنیادی بدل کردهاند.
تصحیح قزوینی و غنی ۴۹۵ غزل، تصحیح پرویز ناتل خانلری ۴۸۶ غزل و تصحیح هوشنگ ابتهاج ۴۸۴ غزل عرضه میکنند. اختلاف فقط «کم و زیاد کردن» نیست؛ ترتیب ابیات، صورت واژهها و انتساب شعرها نیز تغییر میکند. بسیاری از رباعیهای منسوب محل تردید جدیاند. بنابراین صفحه یک عدد را تعداد مطلق و نهایی اشعار حافظ اعلام نمیکند.
قدرت حافظ در پیوند هر بیت با کل غزل و درعینحال استقلال نسبی بیتهاست. ایهام، جابهجایی لحن و شبکهٔ واژگان قرآنی، عاشقانه، بادهنوشانه و سیاسی امکان چند خوانش را میسازند. «می» میتواند نوشیدنی، شور، معرفت یا ابزار نقد زهد باشد و گاهی چند معنا همزمان فعالاند؛ تبدیل همهٔ موارد به رمز عرفانی یا همه را به گزارش زندگی روزمره تقلیل دادن، پیچیدگی شعر را از بین میبرد.
رند حافظ شخصیتی یکبعدی نیست: آزاد از تظاهر، خطاکار و هوشیار، عاشق و منتقد نظم اخلاقی نمایشی است. پیر مغان نیز در برابر واعظ و زاهد ریاکار جایگاهی پارادوکسیکال مییابد. این زبان الزاماً عضویت حافظ در یک طریقت صوفیانهٔ مشخص را ثابت نمیکند؛ منابع مرجع دربارهٔ انتساب رسمی او به سلسلهای معین احتیاط میکنند.
سعدی الگوی بزرگ غزل شیراز پیش از حافظ بود و حافظ با وزنها، تعبیرها و سنت زبانی او گفتوگو کرد. خواجوی کرمانی نیز پیشکسوتی مهم در تحول غزل و ترکیب مضمونهای عاشقانه و عرفانی بود. عبید زاکانی همروزگار او بود. اثرپذیری و همزمانی را میتوان بررسی کرد، اما دیدار یا دوستی خصوصی میان این نامها بدون سند نباید به زندگینامه افزوده شود.
مرثیهها یا ابیاتی در نسخههای دیوان گاهی به مرگ همسر یا فرزند ربط داده شدهاند، اما هویت، جنسیت، شمار و نسبت دقیق اشخاص محل اختلاف است و انتساب بعضی ابیات نیز قطعی نیست. هیچ نام قابلتأییدی برای همسر یا فرزندان در منابع همزمان وجود ندارد. بیان صادقانهٔ این نادانستهها از ساختن خانوادهای داستانی معتبرتر است.
حکایت دعوت به هند، طوفان در بندر و بازگشت، یا دیدار حافظ با تیمور و پاسخ دربارهٔ «سمرقند و بخارا» بسیار مشهور است. شواهد محکم همزمان برای وقوع این داستانها در شکل رایج وجود ندارد و زمانبندی برخی روایتها مشکل دارد. آنها بخشی از تاریخ شهرت حافظاند، نه لزوماً گزارش روزنامهوار زندگی او.
سال مرگ غالباً ۷۹۲ قمری یا ۱۳۹۰ میلادی ثبت میشود و ۱۳۸۹ نیز در بعضی محاسبهها آمده است. علت پزشکی یا حادثهای مرگ معلوم نیست و داستان جلوگیری از دفن یا فال گرفتن بر سر جنازه در منابع متأخر شکل گرفته است. آرامگاه در شیراز قرار دارد؛ سازهٔ آن بارها دگرگون شده، از گنبد سدهٔ پانزدهم تا بازسازی کریمخان و طرح سدهٔ بیستم آندره گدار.
کاربرد دیوان برای فال یکی از مهمترین شکلهای حضور حافظ در زندگی روزمرهٔ فارسیزبانان است. این سنت به لقب «لسانالغیب» و تصور پاسخگویی شعر به موقعیت خواننده کمک کرده است. فال، سند قصد تاریخی شاعر برای هر پرسش امروزی نیست؛ نشان میدهد چندمعنایی غزل چگونه در نسلهای بعد به آیینی فرهنگی بدل شده است.
نسخههای فراوان دیوان در ایران، آسیای مرکزی، عثمانی و هند گردش کردند. ترجمهٔ آلمانی یوزف فون هامر پورگشتال در ۱۸۱۲ تا ۱۸۱۴ به گوته امکان داد در ۱۸۱۴ با حافظ آشنا شود؛ «دیوان غربیـشرقی» گوته در ۱۸۱۹ یکی از مشهورترین پاسخهای ادبی اروپا به اوست. تأثیر جهانی حافظ حاصل یک ترجمه نیست، بلکه زنجیرهای از نسخه، ترجمه و بازآفرینی است.
عنوان کتاب «هنباز با رهروان راز» و زیرعنوان مستقل آن «گزارش بیست غزل حافظ بر پایهی زیباشناسی و باورشناسی» است. Hanbāz bā Rahrovān-e Rāz آوانویسی برای جستوجوی لاتین است، نه عنوان ترجمهشدهٔ ساختگی. نویسنده میرجلالالدین کزازی، ناشر نشر گویا و شابک 9786223120589 است. حافظ موضوع بیست غزلِ بررسیشده است؛ نه نویسندهٔ این کتاب معاصر و نه مترجم آن.
حافظ در سدهٔ چهاردهم میلادی زیست؛ عکسی نمیتواند از او وجود داشته باشد و هیچ پرترهٔ همزمانِ هویتسنجیشدهای شناخته نیست. نگارههای دیوان یا نقاشیهای متأخر میتوانند برای تاریخ هنر ارزشمند باشند، اما چهرهٔ واقعی شاعر را مستند نمیکنند. برای جلوگیری از اطلاعات بصری گمراهکننده، عکس اصلی و گالری چهره خالی مانده و هیچ تصویر خیالی با برچسب پرترهٔ معتبر نمایش داده نمیشود.
No account yet?
Create an Account