زاها حدید هنگام ارائه در دانشگاه کلمبیا در سال ۲۰۱۱
زاها حدید در ارائهٔ What is new?، نیویورک، ۲۰۱۱؛ عکس: Columbia GSAPP؛ مجوز: CC BY 2.0. — منبع تصویر

زاها حدیدZaha Hadid

معمار و طراحArchitect and Designerموضوع زندگینامهBiographical Subject

زاها محمد حدید (۳۱ اکتبر ۱۹۵۰، بغداد – ۳۱ مارس ۲۰۱۶، میامی) معمار و طراح عراقی‌تبار بریتانیایی بود که زبان تازه‌ای از فضاهای سیال، هندسهٔ شکسته و فرم‌های پویا وارد معماری معاصر کرد. او دختر محمد حدید، سیاست‌مدار و صنعتگر لیبرال عراقی، و وجیهه الصابونجی بود. ریاضی را در بیروت و معماری را در انجمن معماری لندن آموخت، در ۱۹۷۹ دفتر خود را ساخت و پس از سال‌ها طرح‌های «ساخت‌ناپذیر»، پروژه‌هایی چون ایستگاه آتش‌نشانی ویترا، موزهٔ MAXXI و مرکز آبی لندن را به واقعیت رساند. در ۲۰۰۴ نخستین زن برندهٔ پریتزکر شد. او ازدواج نکرد و فرزندی نداشت و در ۶۵سالگی، هنگام درمان برونشیت در میامی، بر اثر حملهٔ قلبی ناگهانی درگذشت.

Zaha Mohammad Hadid (31 October 1950, Baghdad – 31 March 2016, Miami) was an Iraqi-born British architect and designer who developed a new architectural language of fluid space, fragmented geometry and dynamic form. The daughter of liberal Iraqi politician and industrialist Mohammed Hadid and Wajiha al-Sabunji, she studied mathematics in Beirut and architecture at London’s Architectural Association. She founded her practice in 1979 and turned a long period of celebrated “unbuildable” drawings into landmarks including the Vitra Fire Station, MAXXI and the London Aquatics Centre. In 2004 she became the first woman to win the Pritzker Prize. She never married or had children and died at 65 after a sudden heart attack while being treated for bronchitis in Miami.

1 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.

زندگی در یک نگاه

نام کامل

Zaha Mohammad Hadid؛ صورت فارسی: زاها محمد حدید.

تولد

۳۱ اکتبر ۱۹۵۰، بغداد، عراق.

والدین

محمد حدید، سیاست‌مدار و صنعتگر لیبرال؛ وجیهه الصابونجی، هنرمند.

خواهر و برادر

دو برادر بزرگ‌تر: هیثم حدید و فولاد حدید.

تحصیل

ریاضی در دانشگاه آمریکایی بیروت؛ معماری در Architectural Association لندن، دیپلم ۱۹۷۷.

استادان و همکاران

رم کولهاس و الیا زنگلیس؛ همکاری دیرپا با پاتریک شوماخر.

تأسیس دفتر

۱۹۷۹ در لندن.

نخستین ساختمان مهم

Vitra Fire Station، تکمیل ۱۹۹۳.

پریتزکر

۲۰۰۴؛ نخستین زن برندهٔ این جایزه.

افتخارهای دیگر

دو جایزهٔ استرلینگ، لقب Dame و مدال طلای سلطنتی RIBA.

همسر و فرزند

ازدواج نکرد و فرزندی نداشت.

درگذشت

۳۱ مارس ۲۰۱۶، میامی، ۶۵سالگی؛ حملهٔ قلبی ناگهانی هنگام درمان برونشیت.

آثار شاخص

Vitra Fire Station، MAXXI، London Aquatics Centre، Guangzhou Opera House، Heydar Aliyev Centre و Dongdaemun Design Plaza.

پیوند با این نسخهٔ الفبا

موضوع زندگی‌نامهٔ «زاها حدید»؛ نقش دادهٔ ساختاریافته برابر subject/about است.

عکس کودکی

در آرشیو بنیاد موجود است، اما مجوز آزاد برای بازنشر پیدا نشد و کپی نشده است.

آلبوم زندگی و ارتباط‌های ادبی

زاها حدید در مرکز حیدر علی‌اف باکو در سال ۲۰۱۳
زاها حدید در مرکز حیدر علی‌اف، باکو، ۲۰۱۳؛ عکس: Dmitry Ternovoy؛ مجوز هنر آزاد.

سال‌شمار زندگی و آثار مهم

  1. تولد در بغداد در خانوادهٔ محمد حدید و وجیهه الصابونجی.

  2. ادامهٔ تحصیل در مدارس شبانه‌روزی سوئیس و انگلستان.

  3. تحصیل ریاضی در دانشگاه آمریکایی بیروت.

  4. تحصیل معماری در AA لندن و دریافت جایزهٔ دیپلم.

  5. تأسیس دفتر معماری شخصی در لندن.

  6. پیروزی در مسابقهٔ The Peak و شهرت جهانی؛ پروژه ساخته نشد.

  7. تکمیل ایستگاه آتش‌نشانی ویترا، نخستین ساختمان مهم اجراشده.

  8. بردن مسابقهٔ اپرای کاردیف؛ پروژه پس از مناقشه لغو شد.

  9. تکمیل مرکز هنرهای معاصر روزنتال در سینسیناتی.

  10. نخستین زن برندهٔ جایزهٔ معماری پریتزکر.

  11. دریافت دو جایزهٔ پیاپی استرلینگ برای MAXXI و Evelyn Grace Academy.

  12. دریافت لقب Dame برای خدمات به معماری.

  13. اعطای مدال طلای سلطنتی RIBA و دریافت آن به‌عنوان نخستین زن منفرد.

  14. درگذشت در میامی بر اثر حملهٔ قلبی هنگام درمان برونشیت.

زندگی‌نامه کامل زاها حدید

بغداد، خانواده و آموزش نخستین

زاها محمد حدید در ۳۱ اکتبر ۱۹۵۰ در بغداد به دنیا آمد. پدرش محمد حدید صنعتگر، اقتصاددان و سیاست‌مدار لیبرال عراقی و مادرش وجیهه الصابونجی هنرمند بود. دو برادر بزرگ‌تر داشت: هیثم و فولاد حدید. خانواده در دوره‌ای از نوسازی فرهنگی و معماری بغداد سفر می‌کردند و آموزش دختر و پسر را یکسان جدی می‌گرفتند. مدرسهٔ کاتولیک چنددینی او مدیر زنی داشت که استادان علوم دانشگاهی را برای آموزش دختران دعوت می‌کرد.

ریاضی، هنر و اتاقی که خودش طراحی کرد

منابع زندگی‌نامه‌ای و کتاب کودک هر دو علاقهٔ زودهنگام او به ریاضی، هنر و فضا را ثبت می‌کنند. در نه‌سالگی اتاق خواب خود را با نگاهی مدرن طراحی کرد. از ۱۹۶۵ در مدارس شبانه‌روزی سوئیس و انگلستان درس خواند و بین ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۱ ریاضی را در دانشگاه آمریکایی بیروت دنبال کرد.

انجمن معماری لندن و آوانگارد روسی

در ۱۹۷۲ به لندن رفت و وارد Architectural Association شد. رم کولهاس و الیا زنگلیس استادان مهم او بودند. پروژهٔ پایانی Malevich’s Tektonik نشان داد که نقاشی برای حدید تزئین پروژه نیست؛ ابزاری برای تصور فضاهایی است که نقشه‌های معمول قادر به نمایششان نبودند. در ۱۹۷۷ جایزهٔ دیپلم AA را گرفت و مدتی با کولهاس و زنگلیس در OMA کار کرد.

دفتر شخصی و شهرت پیش از ساخت

حدید در ۱۹۷۹ دفتر خود را از خانه‌ای کوچک در لندن آغاز کرد. پیروزی او در مسابقهٔ The Peak هنگ‌کنگ در ۱۹۸۳ شهرت جهانی آورد، اما بنا ساخته نشد. نقاشی‌ها، پرسپکتیوهای انفجاری و مسابقه‌های پیروز اما اجرا‌نشده باعث شدند منتقدان او را «معمار کاغذی» بنامند؛ لقبی که هم تحسین قدرت تصور بود و هم تردید نسبت به امکان ساخت.

ویترا، کاردیف و سال‌های مقاومت

ایستگاه آتش‌نشانی ویترا در ۱۹۹۳ نخستین ساختمان مهم اجراشدهٔ او شد. در ۱۹۹۴ مسابقهٔ اپرای کاردیف را برد، اما پس از چند دور مناقشه پروژه لغو شد. این شکست به جای پایان دفتر، به دوره‌ای از پژوهش، تدریس و آزمون هندسه و سازه تبدیل شد. او در AA و دانشگاه‌هایی چون هاروارد، ییل، کلمبیا و دانشگاه هنرهای کاربردی وین تدریس کرد.

از سینسیناتی تا پریتزکر

مرکز هنرهای معاصر روزنتال در سینسیناتی، تکمیل‌شده در ۲۰۰۳، نشان داد معماری حدید می‌تواند در مقیاس شهری ساخته شود. در ۲۰۰۴ او نخستین زنی شد که جایزهٔ پریتزکر را به دست آورد. رابطهٔ حرفه‌ای با رم کولهاس و الیا زنگلیس از دوران آموزش آغاز شد و همکاری طولانی با پاتریک شوماخر در توسعهٔ دفتر و پروژه‌های پیچیده نقشی مهم داشت.

ساختمان‌هایی که زبان بصری او را جهانی کردند

پرش اسکی برگئیزل، مرکز علمی فائنو، موزهٔ MAXXI رم، اپرای گوانگ‌ژو، مرکز حیدر علی‌اف، مرکز آبی المپیک لندن و Dongdaemun Design Plaza از شناخته‌شده‌ترین آثارند. فرم‌های منحنی تنها امضای ظاهری نبودند؛ او می‌خواست کف، دیوار، سقف، حرکت انسان و چشم‌انداز به یک میدان پیوسته تبدیل شوند.

جایزه‌ها و شکستن سقف‌های حرفه‌ای

MAXXI در ۲۰۱۰ و مدرسهٔ Evelyn Grace Academy در ۲۰۱۱ جایزهٔ استرلینگ گرفتند. حدید در ۲۰۱۲ لقب Dame دریافت کرد. مدال طلای سلطنتی RIBA در ۲۰۱۵ به او اعطا شد و در ۲۰۱۶ نخستین زنی بود که این افتخار را به‌تنهایی دریافت کرد. این نقاط عطف فقط جوایز شخصی نبودند؛ حضور زنان در بالاترین سطح معماری حرفه‌ای را مرئی‌تر کردند.

زندگی شخصی و خانواده‌ای که انتخاب نکرد

حدید هرگز ازدواج نکرد و فرزندی نداشت. در گفت‌وگوها این برداشت را که حتماً خانواده را برای حرفه «قربانی» کرده رد می‌کرد و می‌گفت در صورت انتخاب می‌توانست هر دو را مدیریت کند. نزدیکان، همکاران و تیم چندصدنفرهٔ دفتر بخش مهمی از زندگی روزانهٔ او بودند.

مرگ ناگهانی در میامی

در مارس ۲۰۱۶ هنگام اقامت در میامی به برونشیت مبتلا و در بیمارستان بستری شد. صبح ۳۱ مارس، در جریان درمان، حملهٔ قلبی ناگهانی رخ داد و در ۶۵سالگی درگذشت. در زمان مرگ بیش از ۴۰۰ نفر در دفترش کار می‌کردند و دفتر روی صدها پروژه در ده‌ها کشور کار کرده بود. مرگ او خودکشی یا سانحه نبود؛ علت اعلام‌شده حملهٔ قلبی در حین درمان برونشیت است.

تصویر، کودکی و حق نشر

پرترهٔ اصلی صفحه عکس Columbia GSAPP از سال ۲۰۱۱ با مجوز CC BY 2.0 است. بنیاد زاها حدید عکس‌هایی از کودکی و خانواده را نگهداری می‌کند، اما برای بازنشر آن‌ها درخواست مجوز می‌خواهد؛ بنابراین این صفحه به‌جای کپی بدون اجازه، نبود عکس کودکی آزاد را صریح اعلام می‌کند.

کتاب‌های مرتبط با زاها حدید

منابع و اعتبار تصاویر