کودکی در آبادان و هویتی چندفرهنگی
زویا پیرزاد در سال ۱۹۵۲/۱۳۳۱ در آبادان به دنیا آمد؛ شهری نفتی و چندزبانه که بعدها نه فقط پس‌زمینه، بلکه یکی از نیروهای زندهٔ «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» شد. منابع او را ایرانی-ارمنی معرفی می‌کنند. در شرح‌های منتشرشده، مادرش ارمنی و پدرش ایرانی با پیشینهٔ روسی دانسته شده است، اما نام و شغل والدین، تعداد خواهر و برادرها و جزئیات مدرسه و تحصیلات او در منابع معتبر عمومی به‌طور منسجم ثبت نشده‌اند. از این رو صفحه از ساختن یک کودکی داستانی برای نویسنده خودداری می‌کند.
ترجمه پیش از شهرت داستانی
پیرزاد علاوه بر نویسندگی، مترجم است و ترجمهٔ فارسی «ماجراهای آلیس در سرزمین عجایب» و «آن‌سوی آینه» لوئیس کارول در کارنامه‌اش ثبت شده است. این وجه از فعالیت او مهم است: دقت در ریتم جمله، گفت‌وگو و جزئیات روزمره که در داستان‌هایش دیده می‌شود، کنار تجربهٔ کار با متن ترجمه‌شده شکل گرفته است. تاریخ و شرایط آغاز ترجمه در زندگی‌نامه‌های عمومی به اندازه‌ای مستند نیست که سال یا انگیزه‌ای قطعی برای آن نوشته شود.
سه مجموعه‌داستان و شکل‌گیری یک صدا
کارنامهٔ داستانی او با «مثل همهٔ عصرها» در آغاز دههٔ ۱۹۹۰ شناخته شد. «طعم گس خرمالو» در ۱۹۹۷ و «یک روز مانده به عید پاک» در ۱۹۹۸ منتشر شدند. این داستان‌ها به‌جای حادثه‌سازی پرصدا، تنش را در فاصلهٔ میان حرف و سکوت، وظیفه و میل، و تعلق خانوادگی و استقلال فردی پیدا می‌کنند. «یک روز مانده به عید پاک» هویت جامعهٔ ارمنی ایران و نگرانی نسل‌ها از ازدواج و جذب فرهنگی را در مرکز روایت می‌گذارد.
چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم؛ آبادان به‌مثابه شخصیت
نخستین رمان پیرزاد، «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم»، در ۱۳۸۰/۲۰۰۱ منتشر شد. کلاریس، زن ارمنی خانه‌دار و مادر سه فرزند، در آبادان دههٔ ۱۳۴۰ زندگی منظم خانواده را اداره می‌کند تا آمدن همسایه‌ای تازه تعادل عاطفی او را برهم می‌زند. قدرت رمان در این است که بحران را با ظرف شستن، دوخت‌ودوز، جلسهٔ مدرسه، باشگاه شرکت نفت و گفت‌وگوهای کوتاه نشان می‌دهد. ایرانیکا عنوان کتاب را به جمله‌ای پیوند می‌دهد که کلاریس هر شب در پایان کارهای روزانه تکرار می‌کند؛ خاموش‌کردن چراغ‌ها هم کار خانه است و هم تصویری از زندگی خصوصی نادیده‌گرفته‌شده.
چهار جایزه و سفر جهانی کتاب
صفحهٔ رسمی نشر مرکز ثبت می‌کند که «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» در ۱۳۸۱ برندهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، جایزهٔ مهرگان ادب و جایزهٔ بنیاد هوشنگ گلشیری شد و لوح تقدیر جایزهٔ یلدا را نیز گرفت. همان منبع انتشار ترجمه‌های آلمانی، ترکی، یونانی، فرانسوی، انگلیسی، چینی و نروژی را با قرارداد رسمی کپی‌رایت گزارش می‌کند. ترجمهٔ انگلیسی با عنوان Things We Left Unsaid منتشر شد؛ این عنوان بازار انگلیسی است و جایگزین نام فارسی کتاب در شناسنامهٔ فارسی نمی‌شود.
عادت می‌کنیم و تغییر زاویه از خانه به شهر
رمان دوم، «عادت می‌کنیم»، در ۲۰۰۴ منتشر شد. آرزو زنی میانسال، مطلقه و مدیر یک بنگاه املاک خانوادگی در تهران است که میان خواسته‌های مادر، دختر، همسر سابق، کار و امکان یک رابطهٔ تازه حرکت می‌کند. اگر «چراغ‌ها» فشارهای نامرئی درون خانه را می‌کاود، «عادت می‌کنیم» همان پرسش استقلال و سازش را در خیابان، کار و مناسبات طبقاتی شهر دنبال می‌کند. شباهت مضمون‌ها نباید باعث شود خلاصهٔ یکی از این دو رمان به‌جای دیگری در صفحهٔ محصول قرار گیرد.
جایزهٔ فرانسوی برای داستان کوتاه
ترجمهٔ فرانسوی داستان‌های «طعم گس خرمالو» در سال ۲۰۰۹ جایزهٔ بهترین کتاب خارجی Courrier international را دریافت کرد. خود پیرزاد در گفت‌وگوی همان نشریه بر سادگی و درست‌نشستن زبان تأکید کرد و توضیح داد که ریتم هر داستان با داستان دیگر فرق دارد. این نکته کلیدی برای خواندن آثار اوست: نثر ساده به معنی یکدستی یا کمبود ساخت نیست؛ مکث‌ها و تکرارهای روزمره بخشی از معماری روایت‌اند.
خانواده و حریم خصوصی
منابع ثانویه گزارش می‌کنند که پیرزاد ازدواج کرده و دو پسر دارد و در برخی گزارش‌ها نام آنان شروین و ساشا آمده است. نام همسر و اطلاعات مستقل درباره فرزندان در منابع نخستین عمومی پیدا نشد؛ بنابراین این صفحه آن گزارش را با درجهٔ احتیاط ثبت می‌کند و جزئیات بیشتری نمی‌سازد. همین احتیاط درباره محل زندگی کنونی نیز لازم است: منابع سال‌های مختلف تهران، ارمنستان یا زندگی میان ایران و ارمنستان را نوشته‌اند و نباید یکی را بدون تاریخ به‌عنوان نشانی امروز معرفی کرد.
نسبت با نویسندگان دیگر
پیرزاد در کنار نویسندگانی چون گلی ترقی، شهرنوش پارسی‌پور، فریبا وفی و سپیده شاملو در بحث داستان‌نویسی زنان ایران خوانده می‌شود، اما هم‌نشینی در نقد ادبی مدرک دوستی یا همکاری شخصی نیست. پیوند روشن‌تر او با سنت داستان کوتاه مدرن فارسی در اقتصاد نثر، زاویه دید محدود و اهمیت شیء و جزئیات خانه دیده می‌شود. مترجمان خارجی، به‌ویژه Christophe Balaÿ در فرانسه و Franklin Lewis در ترجمهٔ انگلیسی «چراغ‌ها»، در رساندن آثارش به مخاطبان بیرون از فارسی نقش داشته‌اند.
وضعیت کنونی و عکس
تا بازبینی این صفحه در ژوئیهٔ ۲۰۲۶، منبع معتبر بررسی‌شده خبر درگذشت زویا پیرزاد را ثبت نکرده است؛ او در شمار نویسندگان زندهٔ معاصر معرفی می‌شود. تاریخ دقیق روز و ماه تولد، نام والدین و همسر، تحصیلات رسمی و نشانی کنونی او در منابع معتبر عمومی روشن نیست. همچنین پرتره‌ای با هویت تأییدشده و مجوز بازِ مناسب استفادهٔ تجاری پیدا نشد؛ به همین دلیل عکس ناشر، شبکهٔ اجتماعی یا خبرگزاری بدون اجازه کپی نمی‌شود.
