مارینا آبراموویچ در موزه هنر مدرن نیویورک در سال ۲۰۱۰
مارینا آبراموویچ در موزهٔ هنر مدرن، ۲۰۱۰؛ عکس Shelby Lessig؛ CC BY-SA 3.0. — منبع تصویر

مارینا آبراموویچMarina Abramović

نویسندهAuthorهنرمند اجراPerformance artist

مارینا آبراموویچ، زادهٔ ۳۰ نوامبر ۱۹۴۶ در بلگرادِ یوگسلاوی سابق، از چهره‌های تعیین‌کنندهٔ هنر اجراست. او از اوایل دههٔ ۱۹۷۰ بدن، زمان، درد، سکوت، اعتماد و حضور تماشاگر را به مواد اصلی اثر هنری تبدیل کرد. والدینش، وویین آبراموویچ و دانیتسا روشیچ، هر دو پارتیزان جنگ جهانی دوم و از چهره‌های نظام سیاسی پس از جنگ بودند؛ سال‌های نخست را نزد مادربزرگ مادری‌اش میلیتسا روشیچ گذراند و در شش‌سالگی، هم‌زمان با تولد برادرش ولیمیر، به خانهٔ والدین بازگشت. از ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۶ با هنرمند مفهومی نشا پاریپوویچ ازدواج کرده بود. همکاری هنری و زندگی مشترک او با اولای از ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۸ ادامه یافت و با اجرای راه‌پیمایی دیوار چین پایان گرفت؛ نه سی‌وسه سال، چنان‌که متن قدیمی این صفحه به اشتباه نوشته بود. آثاری چون Rhythm 0، Relation in Time، Rest Energy، Nightsea Crossing، Balkan Baroque، The House with the Ocean View و The Artist Is Present مسیر او را از اجراهای پرخطر اولیه تا پژوهش دربارهٔ حضور و ارتباط مستقیم نشان می‌دهند. او برای Balkan Baroque شیر طلایی بهترین هنرمند بینال ونیز ۱۹۹۷ را گرفت و نمایش سه‌ماههٔ The Artist Is Present در موزهٔ هنر مدرن نیویورک در ۲۰۱۰ به یکی از شناخته‌شده‌ترین اجراهای معاصر بدل شد. «عبور از دیوارها» خودزندگی‌نامهٔ اوست که با همکاری جیمز کاپلان نوشته و در نسخهٔ فارسی حاضر به دست سحر دولتشاهی ترجمه شده است. منابع رسمی در سال ۲۰۲۶ همچنان فعالیت حرفه‌ای او را ثبت می‌کنند؛ بنابراین او زنده است و علت فوتی درباره‌اش وجود ندارد.

Marina Abramović, born in Belgrade on 30 November 1946, is a defining figure in performance art. Since the early 1970s she has used her body, duration, risk, silence and the audience relationship as artistic material. Her parents Vojin Abramović and Danica Rosić were Second World War partisans; she spent her earliest years with her maternal grandmother Milica Rosić and returned to her parents when her brother Velimir was born. She married conceptual artist Neša Paripović in 1971 and divorced in 1976. Her artistic and personal partnership with Ulay ran from 1975 to 1988, not thirty-three years as the former profile incorrectly claimed. Major works include Rhythm 0, Rest Energy, Nightsea Crossing, Balkan Baroque and The Artist Is Present. Walk Through Walls is her memoir, created with James Kaplan and translated into Persian for this edition by Sahar Dolatshahi. Official sources remain current in 2026, so she is living and no cause-of-death claim applies.

1 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.

زندگی در یک نگاه

نام کامل

Marina Abramović؛ صورت فارسی این صفحه: مارینا آبراموویچ.

زادروز

۳۰ نوامبر ۱۹۴۶، بلگراد، یوگسلاوی سابق؛ اکنون صربستان.

پدر و مادر

وویین آبراموویچ و دانیتسا روشیچ؛ هر دو پارتیزان جنگ جهانی دوم.

مادربزرگ

میلیتسا روشیچ؛ سال‌های نخست کودکی مارینا نزد او و زیر تأثیر آیین ارتدوکس گذشت.

خواهر و برادر

یک برادر به نام ولیمیر؛ تولد او در ۱۹۵۲ با بازگشت مارینا به خانهٔ والدین هم‌زمان شد.

ازدواج نخست

نشا پاریپوویچ، هنرمند مفهومی؛ ازدواج ۱۹۷۱ و طلاق ۱۹۷۶.

همکاری مهم

اولای؛ شریک هنری و زندگی از ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۸، حدود دوازده سال.

تحصیلات

آکادمی هنرهای زیبای بلگراد و تحصیلات تکمیلی آکادمی هنرهای زیبای زاگرب.

اثر نقطهٔ عطف

Rhythm 0، ناپل، ۱۹۷۴؛ آزمون مسئولیت و رفتار مخاطب با ۷۲ شیء.

جایزهٔ مهم

شیر طلایی بهترین هنرمند بینال ونیز ۱۹۹۷ برای Balkan Baroque.

اجرای موزهٔ مدرن

The Artist Is Present، ۲۰۱۰؛ اجرای سه‌ماهه در موزهٔ هنر مدرن نیویورک.

اثر مرتبط آلفبا

Walk Through Walls: A Memoir؛ عنوان فارسی «عبور از دیوارها».

نقش در محصول آلفبا

نویسنده؛ جیمز کاپلان همکار نگارش و سحر دولتشاهی مترجم فارسی است.

وضعیت کنونی

زنده و فعال؛ منابع رسمی در ۲۰۲۶ همچنان فعالیت‌های او را ثبت می‌کنند.

تصویر

عکس Shelby Lessig در موزهٔ هنر مدرن، ۲۰۱۰؛ Wikimedia Commons؛ مجوز CC BY-SA 3.0.

آلبوم زندگی و ارتباط‌های ادبی

مارینا آبراموویچ در ویناله ۲۰۱۲
مارینا آبراموویچ در وینالهٔ ۲۰۱۲؛ عکس Manfred Werner؛ CC BY-SA 3.0.
مارینا آبراموویچ در جشنواره بین‌المللی منچستر در سال ۲۰۰۹
مارینا آبراموویچ در منچستر، ۲۰۰۹؛ عکس Andy Miah؛ CC BY-SA 2.0.

سال‌شمار زندگی و آثار مهم

  1. تولد در ۳۰ نوامبر در بلگراد؛ والدینش وویین و دانیتسا از پارتیزان‌های جنگ بودند.

  2. تولد برادرش ولیمیر و انتقال از خانهٔ مادربزرگ به خانهٔ والدین.

  3. تحصیل هنر در بلگراد و زاگرب و گذار از نقاشی به صدا و اجرا.

  4. ازدواج با هنرمند مفهومی نشا پاریپوویچ.

  5. اجرای Rhythm 10 در رم و آغاز روشن مجموعهٔ Rhythm.

  6. اجرای Rhythm 0 در ناپل و سپردن ۷۲ شیء به مخاطبان برای استفاده بر بدن هنرمند.

  7. آشنایی با اولای در آمستردام؛ آغاز همکاری و زندگی مشترک دوازده‌ساله.

  8. طلاق از پاریپوویچ، خروج از خانهٔ مادر و انتقال به آمستردام.

  9. ساخت Relation Works، Imponderabilia، Rest Energy و Nightsea Crossing همراه اولای.

  10. اجرای The Lovers روی دیوار چین و پایان همکاری و رابطه با اولای.

  11. اجرای Balkan Baroque و دریافت شیر طلایی بهترین هنرمند بینال ونیز.

  12. اجرای دوازده‌روزهٔ The House with the Ocean View در نیویورک.

  13. بازنگری The Artist Is Present و اجرای سه‌ماهه در موزهٔ هنر مدرن نیویورک.

  14. انتشار Walk Through Walls: A Memoir با همکاری جیمز کاپلان.

  15. ادامهٔ فعالیت هنری و نمایشگاهی؛ آبراموویچ زنده است.

زندگی‌نامه کامل مارینا آبراموویچ

کودکی میان سیاست و مذهب

مارینا آبراموویچ ۳۰ نوامبر ۱۹۴۶ در بلگراد به دنیا آمد. زندگی‌نامهٔ موزهٔ مدرنا پدر و مادرش را وویین و دانیتسا آبراموویچ معرفی می‌کند؛ هر دو در جنگ جهانی دوم پارتیزان بودند و پس از جنگ در ساختار سیاسی یوگسلاوی جایگاه داشتند. پدر با امنیت دولتی کار کرد و مادر بعدها مدیریت موزهٔ هنر و انقلاب بلگراد را بر عهده گرفت. مارینا سال‌های نخست را نزد مادربزرگ مادری‌اش، میلیتسا روشیچ، گذراند؛ زنی عمیقاً ارتدوکس که آیین، سکوت و انضباط معنوی را وارد تجربهٔ کودکی او کرد. در ۱۹۵۲، با تولد برادرش ولیمیر، به خانهٔ والدین بازگشت. روایت‌های خود او و منابع موزه‌ای خانه‌ای مرفه اما عاطفاً سرد، مادری سخت‌گیر و پدری غالباً غایب را توصیف می‌کنند.

تحصیل و پیدایش زبان اجرا

از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۰ در آکادمی هنرهای زیبای بلگراد درس خواند و سپس تحصیلات تکمیلی را در آکادمی زاگرب ادامه داد. نقاشی‌های اولیه از طبیعت بی‌جان و ابرها به‌تدریج جای خود را به صدا، حرکت و بدن دادند. Rhythm 10 در ۱۹۷۳ و مجموعهٔ Rhythm در ۱۹۷۴ نشان دادند که برای او بدن فقط موضوع تصویر نیست، بلکه هم رسانه، هم زمان‌سنج و هم محل مسئولیت اخلاقی تماشاگر است. در Rhythm 0 هفتادودو شیء، از گل و عسل تا چاقو و اسلحه، در اختیار مخاطبان قرار گرفت و رفتار جمعیت به بخش اصلی اثر تبدیل شد.

ازدواج نخست و خروج از خانه

آبراموویچ در ۱۹۷۱ با هنرمند مفهومی نشا پاریپوویچ ازدواج کرد، اما در دورهٔ ازدواج همچنان زیر محدودیت خانهٔ مادرش زندگی می‌کرد. طلاق در ۱۹۷۶ هم‌زمان با خروج قطعی از آن خانه و انتقال زندگی حرفه‌ای‌اش به آمستردام شد. منابع معتبر دربارهٔ همهٔ جزئیات روابط خصوصی یا فرزندان او اطلاعات یکسانی ندارند؛ این صفحه از تکرار شایعه یا نسبت‌دادن انگیزه‌های شخصی بدون سند خودداری می‌کند.

دوازده سال با اولای

آبراموویچ در ۱۹۷۵ در آمستردام با فرانک اووه لایزیپن، معروف به اولای، آشنا شد. از ۱۹۷۶ اجراهای مشترک آنان مانند Relation in Space، Imponderabilia، Rest Energy و مجموعهٔ Nightsea Crossing مرز میان دو بدن، اعتماد، خطر و سکون را آزمودند. چند سال در یک ون زندگی و در اروپا سفر کردند. رابطهٔ هنری و شخصی آنان دوازده سال ادامه یافت. در ۱۹۸۸، پس از راه‌پیمایی از دو سوی دیوار چین و دیدار در میانه، از هم جدا شدند. بنابراین عبارت «همکاری سی‌وسه‌ساله» که در متن قدیمی صفحه دیده می‌شد نادرست بود.

بازگشت انفرادی، بالکان و جوایز

پس از جدایی، آبراموویچ مجموعه‌ای از اشیای انتقالی و اجراهای انفرادی ساخت و تدریس را در برلین، پاریس، هامبورگ و براونشوایگ ادامه داد. Balkan Baroque در بینال ونیز ۱۹۹۷، با شستن انبوه استخوان‌ها و ارجاع به خشونت جنگ‌های بالکان، شیر طلایی بهترین هنرمند را برای او آورد. این اثر و اجراهای زندگی‌نامه‌ای دههٔ ۱۹۹۰ نشان می‌دهند که تاریخ خانوادگی، جنگ و یوگسلاویِ ازمیان‌رفته چگونه دوباره وارد کار او شدند.

از حضور طولانی تا موزهٔ مدرن

در The House with the Ocean View در ۲۰۰۲ دوازده روز در گالری بدون غذا و گفت‌وگو زندگی کرد. نقطهٔ عطف عمومی بعدی The Artist Is Present در بازنگری موزهٔ هنر مدرن نیویورک در ۲۰۱۰ بود: سه ماه نشستن بی‌کلام روبه‌روی مراجعه‌کنندگان و تبدیل نگاه متقابل به رویداد هنری. موزهٔ هنر مدرن این اجرا را اوج پژوهش طولانی او دربارهٔ برخورد انسانی و قواعد نانوشتهٔ حضور می‌داند.

کتاب «عبور از دیوارها» و وضعیت کنونی

Walk Through Walls: A Memoir در ۲۰۱۶ با نام مارینا آبراموویچ و همکاری جیمز کاپلان منتشر شد. کتاب از کودکی، آموزش، اجراهای اولیه، رابطه با اولای، دیوار چین و دورهٔ کار انفرادی عبور می‌کند و لحن صریح و گاه طنزآمیز هنرمند را حفظ می‌کند. نسخهٔ فارسی آلفبا با عنوان دقیق بازار «عبور از دیوارها»، ترجمهٔ سحر دولتشاهی، نشر اورکا و شابک 9786229999646 ثبت شده است. آبراموویچ زنده است و منابع رسمی او در ۲۰۲۶ نمایشگاه‌ها و فعالیت‌های تازه را ثبت می‌کنند؛ پس هیچ ادعای درگذشت یا علت فوت دربارهٔ او درست نیست.

کتاب‌های مرتبط با مارینا آبراموویچ

منابع و اعتبار تصاویر