آغاز
محمود فرشچیان در ۴ بهمنِ ۱۳۰۸ در اصفهان زاده شد. او از کودکی در فضایی هنری رشد یافت. محیط خانه خانوادگی او در محله احمدآباد اصفهان امکان رشد هنری وی را فراهم میکرد.
محمود فرشچیانMahmoud Farshchian
همکار اثرContributorتصویرگرIllustrator
محمود فرشچیان (۴ بهمن ۱۳۰۸ – ۱۸ مرداد ۱۴۰۴) نقاش و نگارگر ایرانی بود. او برای ساخت آثار با مضامین شیعی در سبک نگارگری ایرانی شناخته میشود. برخی از آثار او توسط وزیران امور خارجهٔ ایران (کمال خرازی و محمدجواد ظریف) به عنوان هدیه به سفرا و وزرای کشورهای خارجی اهدا شدهاند. آثار او در بسیاری از شهرهای جهان مانند پاریس، نیویورک، شیکاگو و توکیو به نمایش گذاشته شدهاند. در سال ۱۳۹۳ نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر به وی اهدا شد.
4 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.
زندگی در یک نگاه
- نقش در کتابهای الفبا
همکار اثر / Contributor • تصویرگر / Illustrator
- تعداد کتابهای مرتبط
4 عنوان
- آثار ثبتشده
آثار استاد محمود فرشچیان – محمود فرشچیان – با خط کاوه اخوین – خانه فرهنگ و هنر گویا، آثار استاد محمود فرشچیان: ترنم طبیعت – کاوه اخوین و محمد زمانیان – خانه فرهنگ و هنر گویا، آثار استاد محمود فرشچیان: نیایش نور – محمود فرشچیان – خانه فرهنگ و هنر گویا، دیوان حافظ نفیس | نگارگری محمود فرشچیان، ترجمه آرتور جان آربری
- روش اعتبارسنجی
اطلاعات شخصی و تصویر فقط با منبع معتبر و قابلانتساب منتشر میشوند؛ دادههای تأییدنشده عمداً حذف شدهاند.
زندگینامه کامل محمود فرشچیان
یادگیری هنر
پدر فرشچیان که نماینده فرش اصفهان بود، او را به کارگاه نقاشی میرزا آقا امامی برد و امامی به استعداد فرشچیان در زمینه نقاشی پی برد. در این دوره، فرشچیان با هنر ایرانی به ویژه هنر دورههای تیموری و صفوی آشنا شد. او سپس در سال ۱۳۲۴ وارد مدرسه هنرهای زیبای اصفهان شد و نزد عیسی بهادری آموزش دید و در ۱۳۲۹ دیپلم خود را دریافت کرد. پس از آن به مطالعه هنر نقاشی، قالیبافی و کاشیکاری اصفهان پرداخت. فرشچیان کار مینیاتور خود به نام بامدادان که تفاوت نکند لیل و ناهار را در سال ۱۳۲۵ طراحی کرد.
سفر به اروپا
فرشچیان پس از پایان خدمت سربازی در سال ۱۳۳۲ برای گذراندن دوره هنرستان هنرهای زیبا به اروپا سفر کرد و چندین سال به مطالعهٔ آثار هنرمندان غربی در موزهها پرداخت. بنا بر گفته خودش، در اروپا اول کسی بود که با بستهای از کتاب و قلم وارد موزه میشد و آخر از همه از موزه خارج میشد. پس از بازگشت به ایران، فرشچیان کار خود را در اداره کل هنرهای زیبای تهران آغاز کرد و به مدیریت اداره ملی و استادی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران برگزیده شد.
فرشچیان در نیوجرسی، ایالات متحده ساکن بود و سفرهای دورهای و فصلی به ایران داشت.
زندگی شخصی
فرشچیان در سال ۱۳۳۴ با نیادخت قوامی ازدواج کرد و سه فرزند به نامهای علیمراد، لیلا و فاطمه به دنیا آورد. علیمراد پزشک و لیلا روانشناس است. فاطمه فرزند دیگر فرشچیان در دهه ۱۳۶۰ به سازمان مجاهدین خلق ایران پیوست و سال ۱۳۶۷ به همراه همسرش ابوذر ورداسبی در عملیات فروغ جاویدان کشته شد.
محمود فرشچیان از کودکی در فضایی آکنده از عشق به هنر رشد یافت. خانه خانوادگیاش در محله احمدآباد اصفهان، با درختان، حوضها، فوارهها آکنده بود و بخشی به نام «خانه مرغها»، بستری بود برای پرورش تخیل و مشاهده دقیق طبیعت. خاطرات بازی با مرغها، خروسها، کبوترها و گنجشکها در آثارش بهوضوح دیده میشود—در رنگها، پرها و حرکات زندهای که با قلمش جان میگیرند. فرشچیان فراتر از ظاهر، به روحیات و شخصیتهای متفاوت پرندگان توجه داشت.
سوابق حرفهای
نخستین نمایشگاه مستقل فرشچیان در سال ۱۹۴۸ در دفتر انجمن فرهنگی ایران و بریتانیا در اصفهان برگزار شد. دومین نمایشگاه او در قصر چهل ستون اصفهان برگزار شد. پس از آن آثار خود را به خارج از ایران میفرستاد. اما نمایشگاه او در سال ۱۹۶۰ در استانبول، ترکیه باعث شد هنر خود را به جهان معرفی کند. نخستین نمایشگاههای وی در ایالات متحده به سالهای ۱۹۷۲ و ۱۹۷۳ برگزار شدند.
آثار فرشچیان در ۵۷ نمایشگاه انفرادی و ۸۶ نمایشگاه گروهی در ایران، اروپا، آمریکا و کشورهای آسیایی به نمایش گذاشته شدهاند. آثار او در چندین موزه و مجموعههای مهم جهانی نمایندگی میشوند. او بیش از ده جایزه از مؤسسات هنری و مراکز فرهنگی مختلف دریافت کرده بود.
«موزه استاد محمود فرشچیان» که به آثار او اختصاص یافته است در سال ۱۳۸۰ توسط بنیاد میراث فرهنگی در مجموعه فرهنگی سعدآباد تهران گشایش یافت.
طراحی ضریح (قاب شبکهای شبیه جعبه که بر بالای آرامگاه قرار میگیرد)، سقف، درب و زیرزمین حرم امام رضا در مشهد و عضویت او در کمیتهٔ ناظر بر ساخت حرم، نمونهای دیگر از آثار هنری او است.
آثار فرشچیان در مجموعههای خصوصی افرادی چون شاهزاده آکیشینو ژاپن، الیزابت دوم و شاهزاده فیلیپ، ملکه یویلیانای هلند، شاهزاده آقاخان چهارم، روسای جمهور و نخستوزیران پیشین ایالات متحده، فرانسه، ایتالیا، برزیل و هند، جیمز ویلیام فولبرایت، آرتور پوپ و حتی مایکل جکسون نگهداری میشوند.
بر اساس گزارش یک حراجی در نوامبر ۲۰۲۱ توسط Ira and Larry Goldberg Coins & Collectibles یکی از نقاشیهای فرشچیان به مبلغ ۳۳٬۶۰۰ دلار فروخته شد. این نقاشی با نام «داستان تصویری فانتزی» بالاترین قیمت حراج را به خود اختصاص داد.
فرشچیان در اسفند ۱۳۹۷ همزمان با ثبت ملی هنر نگارگری مینیاتور در فهرست میراث ناملموس به عنوان حامل میراث فرهنگی در فهرست گنجینههای زنده بشری قرار گرفت.
درگذشت
در ۱۶ مرداد ۱۴۰۴ سخنگوی شهرداری اصفهان اعلام کرد که فرشچیان در بیمارستانی در ایالات متحده بستری است و وضعیت جسمانی او وخیم گزارش شده است. با این حال، بهمن نامورمطلق، رئیس پیشین فرهنگستان هنر و رئیس پیشین دانشگاه استاد فرشچیان، این خبر را تکذیب کرد و اظهار داشت که بر اساس گفتگو با همسر فرشچیان، او به دلیل زمینخوردن به بیمارستان مراجعه کرده و در آنجا به ذاتالریه مبتلا شده است. نامورمطلق همچنین از قول همسر فرشچیان افزود که او در خانه تحت مراقبت است و در وضعیت هوشیاری کامل به سر میبرد. فرشچیان در صبح ۱۸ مرداد ۱۴۰۴ در ایالات متحده درگذشت.
پیکر محمود فرشچیان در بامداد ۲۷ مرداد وارد اصفهان شد و بعد از ظهر همان روز در کنار آرامگاه صائب تبریزی در خیابان صائب اصفهان دفن شد.
سبک و زیباییشناسی
فرشچیان بنیانگذار مکتب خود در نقاشی ایرانی بود که پایبند به شکل کلاسیک همراه با استفاده از تکنیکهای جدید برای توسعه دامنه نقاشی ایرانی بود. او به این شکل هنر، روح جدیدی بخشید و آن را از رابطه همزیستی تاریخ با شعر و ادبیات تغذیه کرد تا استقلالی به این هنر بدهد که پیش از آن کمتر داشت. نقاشیهای قدرتمند و نوآورانه او پویا و گسترده و پر از جنب و جوش بودند، با تلفیقی جذاب از عناصر سنتی و مدرن، که ترکیبات سبک منحصر به فرد او در نقاشی بودند. برخی از تواناییهای او احساس فوقالعاده خلاقیت، نقوش متحرک، خلقت فضایهای گرد و منحنی، خطوط نرم و قدرتمند، و خلقت رنگهای مواج بودند. آثار فرشچیان ترکیب دلانگیزی از اصالت و نوآوری بود. آثار او از شعر کلاسیک، ادبیات فارسی، قرآن، کتابهای مقدس مسیحیان و یهودیان، و همچنین تخیل عمیق خود او تأثیر گرفته بود. فرشچیان نقش مهمی در معرفی هنر ایران به صحنه بینالمللی هنر ایفا کرده بود. او دعوت شد تا در دانشگاههای متعدد و مؤسسات هنری صحبت کند. شش کتاب و مقالات متعددی در مورد آثار وی منتشر شده است.
عصر عاشورا یکی از مهمترین آثار محمود فرشچیان است که در سال ۱۳۵۵ به تصویر کشید ولی پس از انقلاب ۱۳۵۷ مورد توجه قرار گرفت.
امبرتو بالدینی، استاد تاریخ هنر و رئیس دانشگاه بینالمللی هنر فلورانس ایتالیا معتقد بود برای دریافت باطنی یا درونی کار فرشچیان دیدی ژرفنگر لازم است و صبری زمانگیر، و فرشچیان در حوزه نقاشی ایرانی یک نقطهٔ عطف و پدیدهای شگرف بهشمار میآید.
در سال ۲۰۰۷ طراح بریتانیایی-عمانی، عمر علی، نقاشی فرشچیان با عنوان روز پنجم آفرینش را به عنوان منبع اصلی الهام برای مجموعهٔ خود در هفتهٔ مد لندن به کار برد.
دیدگاه هنری
از فرشچیان نقل شده که چون از امام هشتم شیعیان برای دست معیوبش شفا گرفت، خادم افتخاری حرم وی شده است. وی درونمایه نقاشی ایرانی را عرفان ایرانی میدانست. او گفته بود رابطه هنر و مذهب رابطهای ناگسستنی است. اما در اصل باید حقیقت را جست.
او دلبسته نقاشی سنتی ایران بود و به هنر مدرن سوءظن داشته و معتقد بود که هنر مدرن به بنبست رسیده است. محمود فرشچیان همواره از نبود فضای مناسب برای رشد نقاشی ایرانی و اسلامی انتقاد میکرد و به همین دلیل ایران را ترک کرد.
یادمانها
موزه محمود فرشچیان که بیش از ۵۰ اثر از او را در خود جای داده است در سال ۱۳۸۰ در مجموعه ۱۱۰ هکتاری کاخ سعد آباد افتتاح شد.
فیلم مستندی نیز با عنوان عشقپرداز به کارگردانی حمید کاویانی و با حضور عزتالله انتظامی، پرویز پورحسینی و با صدای زیبا بروفه در نکوداشت او ساخته شده است که در آیین رونمایی کتاب پنجم او به نمایش درآمد.
در ۳۰ مهر ۱۳۹۷ دانشگاه محمود فرشچیان با عنوان کامل «دانشگاه هنرهای اسلامی-ایرانی استاد فرشچیان» بهعنوان زیر مجموعهٔ دانشگاه آزاد اسلامی افتتاح شد.
کتابشناسی
تصویرگری شاهنامه فردوسی (۱۳۵۳)
نقاشیها و طراحیهای محمود فرشچیان، جلد نخست، بنگاه ترجمه و نشر کتاب (۱۳۵۵)
محمود فرشچیان، انتشارات نگار (۱۳۷۰)
پهلوانان بزرگ در شاهنامه فردوسی (۱۳۷۰)
داستانهای پهلوانان در شاهنامه فردوسی (۱۳۷۲)
نقاشی دیوان حافظ
نقاشی برای رباعیات عمر خیام
برخی آثار
تابلوی «ضامن آهو»: طرحی از شمایل علی بن موسی الرضا
تابلوی «پنجمین روز آفرینش»: در این تابلو همهٔ مخلوقات زمینی و آسمانی به ستایش پروردگار مشغولند.
تابلوی «ابراهیم نبی»: تابلوی ابراهیم در آتش، گلستان شدن آتش بر ابراهیم
تابلوی «عصر عاشورا»: فرشچیان در مورد نحوه طراحی این اثر میگوید:
«سه سال پیش از انقلاب روز عاشورا مادرم مرا نصیحت کرد و گفت: به روضه گوش کن تا چند کلمه حرف حساب بشنوی؛ و من با ایشان گفتم: من اول در اتاقم کاری دارم بعد خواهم رفت. حال عجیبی به من دست داد. وارد اتاق شدم، قلم را برداشتم و تابلوی عصر عاشورا را شروع کردم. قلم را که برداشتم تابلویی شد که الآن هست بدون هیچ تغییری». این اثر توسط وی به موزه آستان قدس رضوی اهدا شد.
تابلوی «شمس و مولانا»: که از یکی از اشعار مولانا الهام گرفته شده است. رنگهای خاصی در نقاشی استفاده شده است تا ارتباط عرفانی و معنوی که بین مولوی و شمس وجود داشته را برجسته کند.
تابلوی «ستایش»: به گفته وی این تابلو برداشتی از مفهوم آیهٔ 'یسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأرْضِ' است.
تابلوهای آسمان چهارم و شام غریبان: که روز یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۳۹۴ در مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد رونمایی شد.
تابلوی «یتیم نوازی علی»؛ با نام اصلی «پناه»، مهربانی و یتیمنوازی علی بن ابیطالب را سوژه اصلی کار قرار داده است.
طراحی پنجمین ضریح حرم امام رضا
طرح ضریح جدید مقبره حسین بن علی در کربلا اثر فرشچیان است که با مهارت استادان طلاکار و نقره کار ایران به اجرا درآمده و در سال ۱۳۹۱ در قم رونمایی و سپس به کشور عراق منتقل شد.
طرح ضریح عبدالعظیم حسنی که درشهر ری دردست ساخت است.
آخرین و پنجمین جلد از کتاب آثار محمود فرشچیان شامل تازهترین آثار این هنرمند از سوی انتشارات گویا شامل ۱۵۰ اثر نگارگری و طراحی از تازهترین آثار محمود فرشچیان در ۲۵۸ صفحه رنگی با کاغذ در سال ۱۳۸۷ منتشر شده است.
همچنین دست خطهای فرشچیان شامل نامهها و یادداشتها از ویژگی طرحهای مینیاتوری او برخوردار است.
منتخبی از جوایز
۱۳۹۳: نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر
۱۳۸۵: برگزیدگان چهاردهمین جشنواره رادیو و تلویزیون استان اصفهان
۱۳۸۰: چهره ماندگار
۱۳۷۹: انضمام نام هنرمند در فهرست روشنفکران قرن بیست و یکم
۱۳۷۴: مدال طلای جشنواره بینالمللی هنر، آمریکا
۱۳۷۲: نشان درجه یک هنر
۱۳۶۴: تندیس طلایی اسکار ایتالیا
۱۳۶۳: نشان هنر نخل طلایی ایتالیا
۱۳۶۳: تندیس طلایی اروپایی هنر، ایتالیا
۱۳۶۲: دیپلم آکادمیک اروپا، آکادمی اروپا، ایتالیا
۱۳۶۱: دیپلم لیاقت دانشگاه هنر، ایتالیا
۱۳۶۰: مدال طلای آکادمی هنر و کار، ایتالیا
۱۳۵۲: جایزهٔ اول وزارت فرهنگ و هنر، ایران
۱۳۳۷: مدال طلای جشنوارهٔ بینالمللی هنر، بلژیک
۱۳۳۱: مدال طلای هنر نظامی، ایران
فرشچیان در نگاه دیگران
دانشگاه بینالمللی هنر ایتالیا
فرشچیان قصدی برای بازنمایی گل سرخ ندارد؛ بلکه ما را برمیانگیزد تا عطر آن را احساس کنیم. او مایل است آنچه را که پیشاپیش میبیند به ما نشان دهد، از اینرو در رنگها جستجو میکند و میکوشد بیننده را با روح جهان آشنا کند. عرفان او جایگاهش را در صف پیشگامان قرار میدهد. فرشچیان پدیدهای شگفتانگیز و نقطه عطفی در تاریخ هنر نقاشی ایرانی است. او اکنون به مرجعی تبدیل شده است.
موزهٔ یانهوانگ چین
ویژگیها و شایستگیهای هنری استاد محمود فرشچیان او را به یکی از برجستهترین چهرههای هنر معاصر نقاشی و از معدود هنرمندان ماندگاری بدل کرده است که تنها زاییدهٔ زمانهٔ خویش نیستند و ارزیابی آنان به معیارهای عصر و مکان خود محدود نمیشود. آنان به همهٔ دورانهای هنر تعلق دارند.
موزهٔ متروپولیتن نیویورک
بهسبب دلبستگیاش به سنت گرانمایهٔ هنر نقاشی ایرانی، استاد محمود فرشچیان نه تنها وارث شایستهٔ این میراث چندینسدهای است، بلکه نوآوری شگفتانگیز در سدهٔ بیستویکم نیز بهشمار میآید.
نقاشیهای محمود فرشچیان نمونهای از آثاری است که پیوندی عمیق با هنر اصیل ایرانی دارند، اما فراتر از آن، هنری را به نمایش میگذارند که به تمام بشریت و به کل جهان تعلق دارد. او به نسل ما این حقیقت را منتقل میکند که هنر او تنها متعلق به یک تمدن خاص نیست، بلکه بخشی از میراث هنری و فرهنگی سراسر جهان است.
یونسکو
گشودن یک کتاب هنری از محمود فرشچیان همچون جهیدن به قلب سرزمینی جادویی است. آمیزهای دلنشین از واقعیت و خیال بیدرنگ حالوهوای همهچیز را رقم میزند، بهواسطهٔ کیمیاگریای که بهنظر میرسد تنها معدودی راز فرمول آن را در اختیار دارند. انسانها، طبیعت، حیوانات و اشیا حضور دارند؛ ما آنها را همانگونه که هستند بازمیشناسیم، اما در همان لحظه آغاز میکنیم به دیدنشان بهگونهای دیگر. ما آنها را در رؤیا نمیبینیم، بلکه با شیوهای متفاوت از نگاه لمسشان میکنیم. همین است که محمود فرشچیان را یگانه و استثنایی میسازد. چنین است. این نیز ضربهای دیگر از مهارت استاد است.
کتابخانه ملی فرانسه
هنر فرشچیان از آن رو نیرومند است که با وجود لطافت قلمی که بهکلی عاری از احساساتگرایی است، با صلابت و قدرت با انسان امروز سخن میگوید.
موزه هنر استان هیوگو، ژاپن
محمود فرشچیان پیوسته و آرام بر واقعیتی استوار ایستاده است، در حالیکه واقعیت را با رؤیایی «فراواقعی» ــ خیال فرشچیانی ــ در هم میآمیزد و دستاوردی شگرف و رازآمیز پدیدمیآورد.
موزههای هنری دانشگاه هاروارد،
پس از یکبار تجربه، آثار فرشچیان در ذهن ما ماندگار میشوند و وجوه تازهای را آشکار میسازند… در جهانهای اغواگر و گاه برهمزنندهاش، قلمموی فرشچیان به آهنگ اسلیمیهای گیاهی سنتی میرقصد.
موزه ویکتوریا و آلبرت، لندن
علاقهمند عادی هنر در غرب نیز میتواند تأثیر زیباییشناسانهٔ آثار آقای فرشچیان را احساس کرده و از کمال فنی نقاشیهای او لذت ببرد و آنها را تحسین کند.
موزه هنر متروپولیتن
به سبب مهارت شگفتانگیز، گسترهٔ رنگی وسیع و حس ذاتی در جنبههای تزیینی، طراحیها و نقاشیهای آقای محمود فرشچیان در سنت حقیقی بزرگان نقاشی ایرانی قرار میگیرند.
موزههای هنری دانشگاه هاروارد
مهارت فوقالعادهٔ شما (فرشچیان) حالتها، فرمها و افسانههای بسیاری را زنده میکند که از نقاشی کلاسیک ایرانی شناخته شدهاند. تسلط شما بر قلممو و رنگ، همراه با دلبستگی شدیدتان به یک سنت حیاتی، به کسانی که در جهان مینیاتورها و طراحیهای شما سفر میکنند پاداش میدهد. برای کسی خارجی مثل من که بیشتر زندگی خود را شیفتهٔ نقاشی ایرانی بوده است (زندگیای کمی طولانیتر از شما)، شناسایی بسیاری از موتیفها و شخصیتپردازیها هیجانانگیز است.
یونسکو
این تازهترین انتشار که آثار او را به تصویر میکشد، گواه روشنی بر ویژگیهای استثنایی و حقیقتاً یگانهٔ او بهعنوان یک هنرمند است. در مورد یک چیز میتوانیم مطمئن باشیم: هنر محمود فرشچیان پایدار خواهد ماند.
موزه علوم و صنعت شیکاگو
نمایش آثار خیالپردازانهٔ آقای فرشچیان مایهٔ خوشوقتی است، کسی که بدون شک باید در میان بااستعدادترین هنرمندان معاصر بهشمار آید.
دانشگاه ادینبورگ، بریتانیا
محمود فرشچیان البته با هنر ایرانی پیشین آشناست، اما به شیوهای بیهمتا نقاشی میکند که هرگز با هیچیک از سبکهای هنر ایرانی پیشین اشتباه گرفته نمیشود و پیام خود را برای انتقال دارد. نقاشیهای او عمدتاً دیدگاه عمیق خودش نسبت به جهان را بازتاب میدهند.
برای مطالعه بیشتر
نگار جاویدان: زندگی و آثار استاد محمود فرشچیان، نوشته امیر رضایینبرد
در کارگه خیال: بررسی جایگاه خیال در آثار استاد محمود فرشچیان، نوشته امیر رضایینبرد
کتابهای مرتبط با محمود فرشچیان
آثار استاد محمود فرشچیان – محمود فرشچیان – با خط کاوه اخوین – خانه فرهنگ و هنر گویا
آثار استاد محمود فرشچیان: ترنم طبیعت – کاوه اخوین و محمد زمانیان – خانه فرهنگ و هنر گویا
آثار استاد محمود فرشچیان: نیایش نور – محمود فرشچیان – خانه فرهنگ و هنر گویا
