هانری برگسون (۱۸ اکتبر ۱۸۵۹–۴ ژانویه ۱۹۴۱) فیلسوف فرانسوی و برنده جایزه نوبل ادبیات ۱۹۲۷ بود. فلسفه او با مفهوم «دیرند» یا زمان زیسته، شهود بهعنوان روش فلسفی، حافظه و تکامل خلاق شناخته میشود. از «زمان و اراده آزاد» و «ماده و حافظه» تا «تکامل خلاق» و «دو سرچشمه اخلاق و دین»، برگسون کوشید حرکت و تجربه را به مفاهیم ایستا فرو نکاهد. او در کلژ دو فرانس به شهرتی کمنظیر رسید، در جنگ جهانی اول مأموریتهای دیپلماتیک پذیرفت، نخستین رئیس کمیته بینالمللی همکاری فکری جامعه ملل شد و در ۱۹۲۲ با آلبرت اینشتین درباره زمان مناظره کرد. در این نسخهٔ الفبا، برگسون نویسنده دو جستار «مقدمه بر مابعدالطبیعه» و «فلسفه فرانسوی» است؛ سید اشکان خطیبی مترجم فارسی و ژیل دلوز نویسنده پیگفتار «بازگشت به برگسون» است.
Henri Bergson (18 October 1859–4 January 1941) was a French philosopher and the recipient of the 1927 Nobel Prize in Literature. His philosophy is centred on duration, lived time, memory, intuition as a rigorous philosophical method, and creative evolution. After early teaching posts in Angers and Clermont-Ferrand, he became a celebrated lecturer at the Collège de France. His major works include Time and Free Will, Matter and Memory, Laughter, Creative Evolution, Duration and Simultaneity, The Two Sources of Morality and Religion, and The Creative Mind. Bergson also undertook diplomatic work during the First World War, became the first president of the League of Nations’ International Committee on Intellectual Cooperation, and publicly debated Albert Einstein about time in 1922. In this AlefBa edition, Bergson is the author of the essays An Introduction to Metaphysics and French Philosophy; Seyed Ashkan Khatibi is the Persian translator, while Gilles Deleuze contributes the afterword Return to Bergson.
1 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.
هانری لویی برگسون؛ Henri Bergson نام رایج بینالمللی و Henri-Louis Bergson صورت کامل است.
۱۸ اکتبر ۱۸۵۹، پاریس، فرانسه.
۴ ژانویه ۱۹۴۱، پاریس؛ علت مرگ ذاتالریه بود.
پدر: میخال برگسون، موسیقیدان لهستانیتبار؛ مادر: کیت لوینسون، انگلیسی؛ همسر: لوئیز نویبرگر؛ تنها فرزند: ژان برگسون، هنرمند ناشنوا.
دبیرستان کندورسه و سپس مدرسه عالی نرمال پاریس از ۱۸۷۸.
فیلسوف، مدرس و نویسنده؛ استاد کلژ دو فرانس و عضو فرهنگستان فرانسه.
دیرند، شهود فلسفی، حافظه، تکامل خلاق، تفاوت زمان زیسته و زمان فضاییشده.
زمان و اراده آزاد؛ ماده و حافظه؛ خنده؛ مقدمه بر مابعدالطبیعه؛ تکامل خلاق؛ دیرند و همزمانی؛ دو سرچشمه اخلاق و دین؛ اندیشه و حرکت.
برنده جایزه نوبل ادبیات ۱۹۲۷؛ بیماری مانع حضور او در مراسم شد.
مأموریت دیپلماتیک فرانسه در جنگ جهانی اول و نخستین ریاست کمیته بینالمللی همکاری فکری جامعه ملل.
مناظره مستقیم با آلبرت اینشتین در ۶ آوریل ۱۹۲۲ درباره زمان فیزیکی و زمان زیسته.
نویسنده دو جستار «مقدمه بر مابعدالطبیعه» و «فلسفه فرانسوی» در کتاب الفبا؛ مترجم سید اشکان خطیبی و نویسنده پیگفتار ژیل دلوز است.
پرتره Bain News Service از مجموعه کتابخانه کنگره؛ در مالکیت عمومی و بدون محدودیت شناختهشده برای انتشار.
تولد هانری لویی برگسون در پاریس در خانوادهای یهودی با ریشههای لهستانی و انگلیسی.
ورود با بورس تحصیلی به دبیرستان کندورسه؛ خانواده بعدتر به لندن رفت و او برای ادامه تحصیل در پاریس ماند.
ورود به مدرسه عالی نرمال پاریس و انتخاب فلسفه بهجای مسیر حرفهای ریاضیات.
تدریس در آنژه و کلرمونفران و شکلگیری پژوهشهای اولیه درباره زمان، آزادی و تجربه.
دفاع رسالهها و انتشار اثری که با عنوان انگلیسی Time and Free Will شناخته شد.
ازدواج با لوئیز نویبرگر؛ مارسل پروست در مراسم ساقدوش بود.
انتشار «ماده و حافظه» درباره ادراک، بدن و بقای گذشته.
پیوستن به کلژ دو فرانس و انتشار «خنده».
انتشار جستار «مقدمه بر مابعدالطبیعه» و صورتبندی شهود بهعنوان روش فلسفی.
انتشار «تکامل خلاق» و گسترش شهرت جهانی برگسون.
سخنرانی در دانشگاه کلمبیا؛ استقبال بسیار گسترده در روایتها با ترافیک برادوی پیوند خورده است.
انتخاب به عضویت فرهنگستان فرانسه و پایان تدریس عمومی در کلژ دو فرانس.
دیدار دیپلماتیک با وودرو ویلسون در کاخ سفید در جریان مأموریت دولت فرانسه.
انتشار مجموعه «انرژی ذهن».
آغاز ریاست بر کمیته بینالمللی همکاری فکری جامعه ملل.
مناظره با آلبرت اینشتین در انجمن فلسفه فرانسه؛ انتشار «دیرند و همزمانی» در همان سال.
شدتگرفتن آرتریت روماتوئید و کنارهگیری تدریجی از زندگی عمومی.
اعطای جایزه نوبل ادبیات ۱۹۲۷؛ جایزه در ۱۹۲۸ اعلام و اعطا شد و بیماری مانع حضور برگسون در مراسم شد.
انتشار «دو سرچشمه اخلاق و دین».
انتشار «اندیشه و حرکت» با جستار «مقدمه بر مابعدالطبیعه».
رد معافیت و ثبتنام شخصی بهعنوان یهودی زیر قوانین حکومت ویشی.
درگذشت بر اثر ذاتالریه در خانهاش در پاریس.
هانری لویی برگسون در ۱۸ اکتبر ۱۸۵۹ در پاریس به دنیا آمد. پدرش، میخال برگسون، موسیقیدانی لهستانی و برخاسته از خانوادهای یهودی در ورشو بود؛ مادرش، کیت لوینسون، زنی انگلیسی با تبار ایرلندی و دختر پزشکی از یورکشایر بود. خانواده هفت فرزند داشت و مادر با آنان انگلیسی سخن میگفت، ازاینرو هانری از کودکی در محیطی فرانسویـانگلیسی و کاملاً دوزبانه رشد کرد. خانواده مدتی به ژنو رفت و سپس به پاریس بازگشت؛ وقتی به لندن کوچ کرد، هانری به سبب بورس تحصیلی در پاریس ماند.
برگسون از ۱۸۶۸ در دبیرستان کندورسه تحصیل کرد و در درسهای گوناگون جایزه گرفت. حل مسئله مشهور سه دایره پاسکال توجه استاد ریاضیاش، آدولف دِبوو، را جلب کرد. با وجود این استعداد، برگسون بهجای ریاضیات فلسفه را برگزید و در ۱۸۷۸ وارد مدرسه عالی نرمال شد. توجه آغازین او به هربرت اسپنسر و تبیین مکانیکی جهان، هنگام اندیشیدن به زمان دگرگون شد: او دریافت زمان واقعیِ تجربهشده را نمیتوان مانند نقطههای یک خط اندازه گرفت و کنار هم چید.
پس از پایان تحصیل، برگسون از ۱۸۸۱ تا ۱۸۸۳ در آنژه و سپس پنج سال در کلرمونفران تدریس کرد. در ۱۸۸۹ دو رساله دکتری خود را دفاع کرد؛ رساله اصلی بعدها با عنوان انگلیسی «Time and Free Will» شناخته شد. او در این اثر مسئله آزادی را با تمایز میان زمان کمی و «دیرند» کیفی بازسازی کرد. پس از بازگشت به پاریس در کالج رولن و دبیرستان هانری چهارم درس داد. «ماده و حافظه» در ۱۸۹۶، نسبت ادراک، بدن، حافظه و گذشته را کاوید و جایگاه او را در فلسفه فرانسه استوار کرد.
برگسون در ۱۹۰۰ به کلژ دو فرانس پیوست. درسهای رایگان و عمومی او چنان پرطرفدار شد که شنوندگان دانشگاهی و غیردانشگاهی برای ورود رقابت میکردند. «خنده» در ۱۹۰۰ سازوکار امر کمیک را از نسبتِ خشکی مکانیکی و انعطاف زندگی توضیح داد. جستار «مقدمه بر مابعدالطبیعه» در ۱۹۰۳ شهود را نه احساس مبهم، بلکه کوشش روشمند برای همراهشدن با حرکت درونی واقعیت معرفی کرد. «تکامل خلاق» در ۱۹۰۷ نیز در برابر تبیینهای صرفاً مکانیکی یا غایتباورانه، بر خلاقیت و پیشبینیناپذیری زندگی تأکید گذاشت.
در فلسفه برگسون، «دیرند» توالیِ واحدهای جدا از هم نیست؛ گذشته در اکنون ادامه مییابد و تجربه پیوسته کیفیت تازه میگیرد. تحلیل، موضوع را از بیرون به نشانهها و مفهومهای ثابت تقسیم میکند، اما شهود میکوشد از درون با حرکت موضوع همراه شود. در این نسخهٔ الفبا با عنوان «مقدمه بر مابعدالطبیعه؛ به انضمام فلسفه فرانسوی»، برگسون نویسنده دو جستار است. این جلد ترجمه کامل مجموعه بزرگتر «La Pensée et le mouvant» نیست. سید اشکان خطیبی مترجم نسخه فارسی و ژیل دلوز نویسنده پیگفتار «بازگشت به برگسون» است؛ بنابراین نقش این سه نفر باید جدا بماند.
برگسون در ۱۸۹۲ با لوئیز نویبرگر ازدواج کرد. مارسل پروست، که از راه خانواده عروس با آنان نسبت داشت، در مراسم ازدواج ساقدوش بود. تنها فرزند زوج، ژان برگسون، ناشنوا به دنیا آمد و بعدها نقاش و مجسمهساز شد و نزد آنتوان بوردل آموزش دید. این اطلاعات در زندگینامه دانشگاهی برگسون ثبت شده است؛ صفحه نباید جزئیات خانوادگی دیگری را از منابع نامطمئن یا حدس اضافه کند.
انتشار «تکامل خلاق» برگسون را به چهرهای جهانی تبدیل کرد. او در بریتانیا، آمریکا و اسکاتلند سخنرانی کرد؛ استقبال از سخنرانیهای ۱۹۱۳ کلمبیا در روایتهای تاریخی حتی با ایجاد ترافیک در برادوی پیوند خورده است، هرچند این نکته باید بهصورت «روایت شده است» بیان شود. برگسون در ۱۹۱۴ به فرهنگستان فرانسه راه یافت و همان سال تدریس عمومیاش را پایان داد. در جنگ جهانی اول، دولت فرانسه از اعتبار و دوزبانگی او برای مأموریتهای فرهنگی و دیپلماتیک در اسپانیا و ایالات متحده استفاده کرد. او در ۱۸ فوریه ۱۹۱۷ با وودرو ویلسون دیدار کرد، بیآنکه خود ادعا کند تصمیم آمریکا برای ورود به جنگ نتیجه مستقیم این دیدار بوده است.
پس از جنگ، برگسون نخستین رئیس کمیته بینالمللی همکاری فکری جامعه ملل شد؛ نهادی که همکاری دانشمندان، نویسندگان و دانشگاهیان کشورها را دنبال میکرد. در ۶ آوریل ۱۹۲۲، در انجمن فلسفه فرانسه، او با آلبرت اینشتین درباره نسبت زمان فیزیکیِ سنجیدنی و زمان زیسته گفتوگو کرد. کتاب «دیرند و همزمانی» نیز در همان سال منتشر شد. این اختلاف فقط نزاع علم و فلسفه نبود: پرسش اصلی این بود که آیا فرمولهای فیزیکی تمام معنای زمان را دربرمیگیرند یا تجربه گذر زمان سطح دیگری از واقعیت را نشان میدهد.
از حدود ۱۹۲۵ آرتریت روماتوئید بهتدریج حرکت برگسون را محدود کرد و او از زندگی عمومی فاصله گرفت. جایزه نوبل ادبیات سال ۱۹۲۷ به دلیل نیروی اندیشه و مهارت در بیان به او تعلق گرفت؛ بیماری مانع حضورش در مراسم شد. با وجود درد و محدودیت، «دو سرچشمه اخلاق و دین» را در ۱۹۳۲ منتشر کرد و در آن جامعه بسته، جامعه باز، اخلاق و دین را بررسی کرد. «اندیشه و حرکت» در ۱۹۳۴ مجموعهای از جستارهای روششناختی، از جمله «مقدمه بر مابعدالطبیعه»، را گرد آورد.
پس از اشغال فرانسه و تصویب قوانین ضدیهودی حکومت ویشی، برای برگسون امکان معافیت فراهم شد، اما او امتیاز جداکننده از دیگر یهودیان را نپذیرفت. در پایان ۱۹۴۰ شخصاً برای ثبتنام اجباری بهعنوان یهودی در صف ایستاد. این رویداد نباید بهعنوان علت قطعی بیماری یا مرگ او بازنویسی شود. برگسون چند هفته بعد، در ۴ ژانویه ۱۹۴۱، بر اثر ذاتالریه در خانهاش در منطقه شانزدهم پاریس درگذشت. او در وصیت خواسته بود نوشتههای منتشرنشدهاش نابود شوند و همسر و دخترش این خواسته را اجرا کردند.
نفوذ برگسون پس از جنگ جهانی دوم برای مدتی کاهش یافت، اما خوانشهای تازه اهمیت دیرند، حافظه، تفاوت و امر مجازی را دوباره برجسته کردند. کتاب «برگسونگرایی» ژیل دلوز در ۱۹۶۶ نقشی مهم در این احیا داشت. حضور پیگفتار دلوز در این نسخهٔ الفبانیز همین تداوم را نشان میدهد: بازگشت به برگسون نه ادای احترام تاریخی، بلکه آزمودن دوباره مفاهیم او برای مسائل فلسفه معاصر است.
No account yet?
Create an Account