بیژن الهیBijan Elahi

مترجمTranslatorشاعرPoet

بیژن الهی (Bijan Elahi؛ ۷ ژوئیهٔ ۱۹۴۵، تهران – ۱ دسامبر ۲۰۱۰، تهران) شاعر، مترجم و نقاش ایرانی و از چهره‌های اثرگذار جریان «شعر دیگر» بود. او تنها فرزند علی‌محمد و قدسی الهی بود، سال آخر دبیرستان البرز را نیمه‌تمام گذاشت و تحصیلات رسمی را ادامه نداد. نزد جواد حمیدی نقاشی آموخت و نخستین شعرش، «برف»، در ۱۹۶۴ منتشر شد. شعر و ترجمهٔ او با تجربه‌گرایی زبانی، تصویرهای فشرده و توجه به عرفان شناخته می‌شود. الهی در ۱۹۶۹ با غزاله علیزاده ازدواج کرد و دخترشان سلمی در ۱۹۷۱ به دنیا آمد؛ در ۱۹۸۸ با ژاله کاظمی ازدواج کرد و این ازدواج در ۲۰۰۰ پایان یافت. او مترجم آثاری از الیوت، حلاج، رمبو، لورکا، هولدرلین، کاوافی و هانری میشو بود. بسیاری از شعرهایش در زندگی منتشر نشدند و «دیدن» و «جوانی‌ها» پس از مرگ او انتشار یافتند. الهی ۱ دسامبر ۲۰۱۰ بر اثر نارسایی قلبی درگذشت. در این نسخهٔ الفباگزیننده و مترجم فارسی پنجاه‌ویک شعر کاوافی در «صبح روان» است و در این نسخهٔ الفبامترجم فارسی «مستغلات» هانری میشو؛ عکس سنگ‌قبر موجود در ویکی‌مدیا پرتره نیست و به‌جای چهره استفاده نمی‌شود.

Bijan Elahi, born in Tehran on 7 July 1945 and deceased there on 1 December 2010, was an Iranian poet, translator and painter associated with the experimental movement known as Other Poetry. The only child of Ali Mohammad and Qodsi Elahi, he left Alborz College during his final school year and did not continue formal education. He studied painting with Javad Hamidi, and his first poem, Snow, appeared in 1964. Elahi married the novelist Ghazaleh Alizadeh in 1969; their daughter Salmeh was born in 1971. He later married the television producer and news anchor Zhaleh Kazemi in 1988, and they divorced in 2000. His translations engaged figures including Eliot, Hallaj, Rimbaud, Lorca, Hölderlin, Cavafy and Henri Michaux. Much of his poetry remained unpublished during his lifetime, with collections including Didan and Javaniha appearing posthumously. He died of heart failure. In this AlefBa edition, Elahi selected and translated fifty-one Cavafy poems for Sobh-e Ravan; in this AlefBa edition, he is the Persian translator of Henri Michaux’s Mes propriétés.

9 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.

زندگی در یک نگاه

نام

بیژن الهی؛ Bijan Elahi صورت رایج لاتین و Bizhan Elahi صورت جایگزین است.

تولد و درگذشت

۷ ژوئیهٔ ۱۹۴۵ در تهران؛ ۱ دسامبر ۲۰۱۰ در تهران بر اثر نارسایی قلبی.

والدین

تنها فرزند علی‌محمد و قدسی الهی.

تحصیلات

ترک سال آخر دبیرستان البرز و ادامه‌ندادن آموزش رسمی؛ فراگیری نقاشی نزد جواد حمیدی.

آغاز انتشار

نخستین شعر، «برف»، در ۱۹۶۴ منتشر شد.

جریان ادبی

از چهره‌های اثرگذار جریان تجربه‌گرای «شعر دیگر».

خانواده

ازدواج با غزاله علیزاده در ۱۹۶۹؛ تولد دخترشان سلمی در ۱۹۷۱؛ ازدواج با ژاله کاظمی در ۱۹۸۸ و جدایی در ۲۰۰۰.

ترجمه‌ها

آثاری از الیوت، حلاج، رمبو، لورکا، هولدرلین، کاوافی و هانری میشو.

انتشار پس از مرگ

مجموعه‌هایی چون «دیدن» و «جوانی‌ها» پس از ۲۰۱۰ منتشر شدند.

پیوند با این نسخهٔ الفبا

گزیننده و مترجم فارسی پنجاه‌ویک شعر کاوافی در «صبح روان» است.

پیوند با این نسخهٔ الفبا

مترجم فارسی «مستغلات» است؛ هانری میشو نویسندهٔ اثر است.

تصویر

فایل آزاد موجود عکس سنگ‌قبر است، نه چهره؛ پرتره نمایش داده نمی‌شود.

سال‌شمار زندگی و آثار مهم

  1. تولد در تهران، در خانوادهٔ علی‌محمد و قدسی الهی.

  2. انتشار نخستین شعر با عنوان «برف».

  3. ازدواج با غزاله علیزاده.

  4. تولد دخترشان سلمی.

  5. ازدواج با ژاله کاظمی؛ این پیوند در ۲۰۰۰ پایان یافت.

  6. خلوت‌گزینی بیشتر، توجه به عرفان و ادامهٔ شعر و ترجمه با انتشار محدود.

  7. گزینش و ترجمهٔ پنجاه‌ویک شعر کاوافی که با عنوان «صبح روان» منتشر شد.

  8. درگذشت در تهران بر اثر نارسایی قلبی.

  9. انتشار مجموعه‌هایی از شعرهای باقی‌مانده، از جمله «دیدن» و «جوانی‌ها».

زندگی‌نامه کامل بیژن الهی

تهران، خانواده و مدرسه

بیژن الهی ۷ ژوئیهٔ ۱۹۴۵ در تهران به دنیا آمد و تنها فرزند علی‌محمد و قدسی الهی بود. سال آخر دبیرستان البرز را نیمه‌تمام گذاشت و پس از آن تحصیلات رسمی را ادامه نداد. این خروج از مسیر دانشگاهی مانع آموزش هنری او نشد؛ نزد جواد حمیدی نقاشی آموخت و دو اثرش در جزوهٔ یک دوسالانه در فرانسه بازتاب یافت.

«برف» و شکل‌گیری شعر دیگر

نخستین شعر منتشرشدهٔ او، «برف»، در ۱۹۶۴ چاپ شد. الهی در فضای تجربه‌گرای دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ به یکی از چهره‌های «شعر دیگر» بدل شد؛ جریانی که از بیان مستقیم فاصله می‌گرفت و بر تراکم تصویر، نحو نامتعارف، سکوت و چندلایگی زبان تکیه می‌کرد. نفوذ او بیش از حجم انتشار عمومی‌اش بود.

ترجمه به‌مثابه دگرگون‌کردن زبان

الهی آثاری از تی. اس. الیوت، حلاج، آرتور رمبو، فدریکو گارسیا لورکا، فریدریش هولدرلین، کنستانتین کاوافی و هانری میشو را ترجمه کرد. این انتخاب‌ها از شعر مدرن اروپا تا متن عرفانی امتداد دارند و با علاقهٔ او به ظرفیت‌های ناشناختهٔ فارسی پیوند می‌خورند. ترجمه برای او فعالیتی جدا از شعر نبود، بلکه راهی برای آزمودن ریتم، تصویر و واژگان فارسی بود.

کاوافی و «صبح روان»

«صبح روان» گزیدهٔ فارسی پنجاه‌ویک شعر کنستانتین کاوافی است که الهی آن‌ها را انتخاب و ترجمه کرد. نام کتاب، انتخاب شعرها و ترتیب آن‌ها به این نسخهٔ فارسی تعلق دارد؛ بنابراین الهی نویسندهٔ شعرها نیست و کاوافی مترجم کتاب نیست. این ترجمه نمونه‌ای روشن از شیوهٔ الهی در انتقال ایجاز، موسیقی جمله، ابهام و لایه‌های تاریخی شعر به فارسی است. نشر بیدگل نسخهٔ ۱۹۵ صفحه‌ای این گزیده را منتشر کرده است.

ازدواج‌ها و فرزند

الهی در ۱۹۶۹ با غزاله علیزاده، نویسندهٔ ایرانی، ازدواج کرد و دخترشان سلمی در ۱۹۷۱ متولد شد. این ازدواج بعدتر پایان یافت. او در ۱۹۸۸ با ژاله کاظمی، تهیه‌کنندهٔ تلویزیون و گویندهٔ خبر، ازدواج کرد و آن‌ها در ۲۰۰۰ از یکدیگر جدا شدند. ثبت این روابط برای کامل‌کردن زندگی‌نامه است، نه فروکاستن هویت ادبی او به پیوندهای خانوادگی.

سکوت، عرفان و انتشار پس از مرگ

الهی در دهه‌های پایانی زندگی خلوت‌گزین‌تر شد و توجهش به عرفان و میراث صوفیانه افزایش یافت. بخش بزرگی از شعرهایش را در زمان حیات به کتاب تبدیل نکرد. مجموعه‌هایی چون «دیدن» و «جوانی‌ها» پس از مرگ او منتشر شدند و امکان ارزیابی گسترده‌تر کارنامه‌اش را فراهم کردند.

دو کتاب مرتبط و پایان زندگی

در این نسخهٔ الفبا، کاوافی شاعر و الهی گزیننده و مترجم «صبح روان» است. در این نسخهٔ الفبا، هانری میشو نویسندهٔ Mes propriétés و الهی مترجم فارسی «مستغلات» است. او ۱ دسامبر ۲۰۱۰ در تهران بر اثر نارسایی قلبی درگذشت و بنا بر وصیتش با مراسمی آرام و بدون ابزار ضبط در روستایی نزدیک مرزن‌آباد به خاک سپرده شد. فایل آزاد موجود در ویکی‌مدیا تصویر سنگ‌قبر است، نه پرتره؛ بنابراین برای جلوگیری از نمایش گمراه‌کننده، صفحه بدون تصویر چهره می‌ماند.

کتاب‌های مرتبط با بیژن الهی

منابع و اعتبار تصاویر