ژیل دلوز (۱۸ ژانویه ۱۹۲۵–۴ نوامبر ۱۹۹۵) فیلسوف فرانسوی و یکی از اثرگذارترین متفکران نیمه دوم قرن بیستم بود. او فلسفه را آفرینش مفهوم می‌دانست و در آثاری درباره هیوم، نیچه، کانت، پروست، هانری برگسون، اسپینوزا، فوکو، لایبنیتس، نقاشی و سینما مفاهیمی چون تفاوت، تکرار، کثرت، امر مجازی، رخداد و درون‌ماندگاری را پروراند. همکاری طولانی او با فلیکس گتاری به «ضد ادیپ»، «کافکا»، «هزار فلات» و «فلسفه چیست؟» انجامید. دلوز از دهه ۱۹۵۰ با بیماری تنفسی عودکننده روبه‌رو بود و سال‌های پایانی را با افت شدید سلامت گذراند؛ او در ۴ نوامبر ۱۹۹۵ بر اثر خودکشی درگذشت. در این نسخهٔ الفبا، دلوز نویسنده پی‌گفتار «بازگشت به برگسون» است، نه نویسنده دو جستار اصلی کتاب.
Gilles Deleuze (18 January 1925–4 November 1995) was a French philosopher and one of the most influential thinkers of the second half of the twentieth century. He treated philosophy as the creation of concepts and developed a distinctive metaphysics of difference, multiplicity, events, virtuality and immanence. His studies of Hume, Nietzsche, Kant, Proust, Henri Bergson, Spinoza, Foucault and Leibniz were joined by major works on painting and cinema. With Félix Guattari he wrote Anti-Oedipus, Kafka: Toward a Minor Literature, A Thousand Plateaus, and What Is Philosophy? Deleuze lived with a recurring respiratory illness from the 1950s and experienced severe ill health in his final years. He died by suicide on 4 November 1995; this profile states the cause without describing the method. In this AlefBa edition, Deleuze contributes the afterword Return to Bergson and is not the author of Bergson’s two principal essays.
2 کتاب مرتبط در سایت ثبت شده است.
ژیل دلوز؛ Gilles Deleuze صورت بین‌المللی و «ژیل دولوز» املای جایگزین رایج در بعضی فهرست‌های فارسی است.
۱۸ ژانویه ۱۹۲۵، پاریس، فرانسه.
۴ نوامبر ۱۹۹۵، پاریس؛ علت مرگ خودکشی بود. روش عمداً بازگو نمی‌شود.
همسر: فانی (دنیز پل) گراندژوان، مترجم دی. اچ. لارنس؛ دو فرزند. برادر بزرگ‌ترش پس از بازداشت به سبب فعالیت مقاومت در مسیر آشویتس جان باخت.
دبیرستان هانری چهارم و سپس تاریخ فلسفه در سوربن؛ اخذ صلاحیت تدریس فلسفه در ۱۹۴۸.
فیلسوف، نویسنده و استاد دانشگاه؛ مدرس پاریس هشت در ونسن/سن‌دنی از ۱۹۶۹ تا بازنشستگی در ۱۹۸۷.
تفاوت، تکرار، کثرت، امر مجازی، رخداد، درون‌ماندگاری، آرایش، ریزوم و قلمروزدایی.
تجربه‌گرایی و سوبژکتیویته؛ نیچه و فلسفه؛ برگسون‌گرایی؛ تفاوت و تکرار؛ منطق معنا؛ فرانسیس بیکن؛ دو جلد سینما؛ فوکو؛ تا.
ضد ادیپ؛ کافکا: به سوی ادبیات اقلیت؛ هزار فلات؛ فلسفه چیست؟
بیماری تنفسی عودکننده از دوره ۱۹۵۳–۱۹۶۲ آغاز شد و در سال‌های پایانی به افت شدید سلامت انجامید.
نویسنده پی‌گفتار «بازگشت به برگسون» در «مقدمه بر مابعدالطبیعه؛ به انضمام فلسفه فرانسوی»؛ نقش درست او نویسنده پی‌گفتار است، نه نویسنده جستارهای برگسون.
در بررسی Commons پرتره‌ای با منشأ و مجوز قابل‌اتکای کافی پیدا نشد؛ استفاده از فایل‌های خودبارگذاری‌شده و مشکوک کنار گذاشته شد.
تولد در پاریس در خانواده‌ای محافظه‌کار از طبقه متوسط.
تحصیل یک‌ساله در نرماندی هنگام اشغال؛ آشنایی با ادبیات و فلسفه از طریق پیر هالبواکس.
بازداشت برادر بزرگ‌تر به سبب فعالیت در مقاومت و مرگ او در قطارِ راه آشویتس.
اخذ صلاحیت تدریس فلسفه و آغاز دوره تدریس در دبیرستان‌ها و سپس دانشگاه‌ها.
انتشار نخستین کتاب، «تجربه‌گرایی و سوبژکتیویته»، درباره هیوم؛ آغاز دوره بیماری تنفسی عودکننده در همین سال‌ها.
انتشار «نیچه و فلسفه»، «فلسفه انتقادی کانت»، «پروست و نشانه‌ها» و «برگسون‌گرایی».
انتشار «تفاوت و تکرار» و «اسپینوزا و مسئله بیان» به‌عنوان رساله‌های دکترای دولتی.
پیوستن به پاریس هشت در ونسن، انتشار «منطق معنا» و آغاز همکاری با فلیکس گتاری.
انتشار مشترک «ضد ادیپ» با فلیکس گتاری.
انتشار مشترک «کافکا: به سوی ادبیات اقلیت».
انتشار «هزار فلات»، جلد دوم سرمایه‌داری و اسکیزوفرنی، با گتاری.
انتشار آثار مستقل درباره فرانسیس بیکن، سینما، فوکو و لایبنیتس.
بازنشستگی از دانشگاه پاریس هشت پس از سال‌ها سمینارهای هفتگی.
انتشار آخرین همکاری بزرگ با گتاری، «فلسفه چیست؟».
انتشار «درون‌ماندگاری: یک زندگی» در دوره بیماری شدید.
درگذشت بر اثر خودکشی در پاریس؛ روش به‌عمد در این پروفایل شرح داده نمی‌شود.
ژیل دلوز در ۱۸ ژانویه ۱۹۲۵ در پاریس و در خانواده‌ای محافظه‌کار از طبقه متوسط به دنیا آمد. جز یک سال تحصیل در نرماندی هنگام اشغال فرانسه، تقریباً تمام زندگی‌اش را در همان بخش پاریس گذراند. رویداد تعیین‌کننده دوران نوجوانی او سرنوشت برادر بزرگ‌ترش بود: نیروهای نازی او را به سبب فعالیت در مقاومت بازداشت و تبعید کردند و او در قطارِ راه آشویتس جان باخت. این واقعه مستند است، اما صفحه از ساختن توضیح روان‌شناختی قطعی درباره تأثیر آن بر تمام فلسفه دلوز خودداری می‌کند.
هنگام اقامت اجباری خانواده در نرماندی، پیر هالبواکس، پسر جامعه‌شناس موریس هالبواکس، دلوز نوجوان را با نویسندگانی چون آندره ژید و شارل بودلر آشنا کرد. پس از آزادی فرانسه، دلوز در دوره آمادگی فشرده دبیرستان هانری چهارم درس خواند و سپس در سوربن تاریخ فلسفه آموخت. ژان ایپولیت، فردینان آلکیه، ژرژ کانگیلم و موریس دو گاندیاک از استادان مهم او بودند و نوشته‌های ژان‌پل سارتر نیز بر نسلش اثر گذاشت.
دلوز پس از اخذ صلاحیت تدریس فلسفه در ۱۹۴۸ در دبیرستان‌ها و سپس مراکز دانشگاهی تدریس کرد. نخستین کتابش «تجربه‌گرایی و سوبژکتیویته» در ۱۹۵۳ درباره دیوید هیوم بود. او سال‌های ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۲ را بعدها «حفره‌ای در زندگی‌ام» نامید؛ دوره‌ای با انتشار کم و جابه‌جایی میان موقعیت‌های تدریس. در همین دوره به بیماری تنفسی عودکننده‌ای مبتلا شد که تا پایان عمر همراهش ماند.
«نیچه و فلسفه» در ۱۹۶۲، «فلسفه انتقادی کانت» در ۱۹۶۳، «پروست و نشانه‌ها» در ۱۹۶۴ و «برگسون‌گرایی» در ۱۹۶۶ منتشر شدند. دلوز این کتاب‌ها را گزارش خنثی تاریخ فلسفه نمی‌دانست؛ او از هر متفکر دستگاهی از مسائل و مفاهیم تازه بیرون می‌کشید. در خوانش برگسون، «امر مجازی» و «کثرت» به شرط‌های پیدایش واقعیت بدل شدند و تفاوتِ ماهوی جای تقابل ساده واحد و کثیر را گرفت.
کتاب «برگسون‌گرایی» در احیای توجه به برگسون در نیمه دوم قرن بیستم نقش مهمی داشت. در این نسخهٔ الفبا، دو جستار اصلی «مقدمه بر مابعدالطبیعه» و «فلسفه فرانسوی» نوشته هانری برگسون‌اند؛ سید اشکان خطیبی مترجم فارسی است و دلوز فقط نویسنده پی‌گفتار کوتاه «بازگشت به برگسون» است. برای نمایش دقیق کتاب‌های مرتبط، این نقش باید contributor یا afterword contributor ثبت شود، نه author کتاب.
دلوز در ۱۹۶۸ «تفاوت و تکرار» را به‌عنوان رساله اصلی دکترای دولتی و «اسپینوزا و مسئله بیان» را به‌عنوان رساله دوم منتشر کرد. «تفاوت و تکرار» می‌کوشد تفاوت را از تابع‌بودن به هویت، شباهت، تقابل و قیاس آزاد کند. «منطق معنا» در ۱۹۶۹ نیز رخداد، زبان و سطح را با ادبیات و منطق پیوند داد. دلوز فلسفه را نه کشف پاسخ‌های آماده، بلکه ساختن مفاهیمی می‌دانست که مسئله‌ای واقعی آن‌ها را ضروری کرده است.
دلوز در ۱۹۶۹ به پردیس تجربی ونسن دانشگاه پاریس هشت پیوست و تا بازنشستگی در ۱۹۸۷ آنجا درس داد. کلاس‌هایش شنوندگانی فراتر از دانشجویان رسمی داشت و ضبط‌های سال‌های بعد اکنون بخشی از آرشیو صوتی کتابخانه ملی فرانسه است. منابع BnF بر شیوه تدریس او تأکید می‌کنند: اندیشیدن در همان لحظه درس و مقاومت در برابر تبدیل فلسفه به نظامی بسته.
آشنایی دلوز با فلیکس گتاری، روان‌کاو و کنشگر سیاسی، در ۱۹۶۹ به همکاری‌ای طولانی انجامید. «ضد ادیپ» در ۱۹۷۲ نقدی جنجالی بر صورت‌های خانوادگی و نهادی روان‌کاوی و سیاست میل بود. «کافکا: به سوی ادبیات اقلیت» در ۱۹۷۵، «هزار فلات» در ۱۹۸۰ و سرانجام «فلسفه چیست؟» در ۱۹۹۱ از دیگر آثار مشترک آنان‌اند. مفاهیمی چون آرایش، ریزوم، قلمروزدایی و ماشین میل در این گفت‌وگوی دو نفره شکل گرفتند و نباید تمام آن‌ها به یکی از دو نویسنده به‌تنهایی نسبت داده شوند.
دهه ۱۹۸۰ دوره آثار مستقل مهم دلوز بود: «فرانسیس بیکن: منطق احساس» در ۱۹۸۱، «سینما ۱: تصویرـ‌حرکت» در ۱۹۸۳، «سینما ۲: تصویرـ‌زمان» در ۱۹۸۵، «فوکو» در ۱۹۸۶ و «تا: لایبنیتس و باروک» در ۱۹۸۸. او این نوشته‌ها را نقد هنریِ بیرون از فلسفه نمی‌دانست؛ نقاشی، فیلم و ادبیات برایش شیوه‌هایی مستقل برای اندیشیدن و ساختن احساس، حرکت و زمان بودند.
دلوز در ۳۱سالگی با فانی، با نام کامل دنیز پل گراندژوان، ازدواج کرد. او مترجم فرانسوی آثار دی. اچ. لارنس بود و زوج دو فرزند داشتند. منابع دانشگاهی نام فرزندان را برای فهم کار فلسفی دلوز ضروری نمی‌دانند و این صفحه نیز جزئیات خصوصی یا نام‌های تأییدنشده را بازنشر نمی‌کند. دلوز سفر و حضور در همایش‌ها را محدود می‌کرد و نوشتن را جای اصلی رخ‌دادن اندیشه می‌دانست.
بیماری تنفسی از دهه ۱۹۵۰ به‌طور دوره‌ای بازمی‌گشت و در سال‌های پایانی سلامت دلوز را به‌شدت تحلیل برد. با این حال در ۱۹۹۵ جستار کوتاه و مهم «درون‌ماندگاری: یک زندگی» را منتشر کرد. دلوز در ۴ نوامبر ۱۹۹۵ بر اثر خودکشی درگذشت. منابع معتبر علت مرگ را روشن ثبت کرده‌اند؛ این صفحه برای دقت تاریخی آن را پنهان نمی‌کند، اما روش خودکشی را به دلیل بی‌ارتباط‌بودن با شناخت آثار و پرهیز از بیان هیجان‌انگیز شرح نمی‌دهد.
اندیشه دلوز در معماری، شهرپژوهی، جغرافیا، سینما، موسیقی، ادبیات، انسان‌شناسی و نظریه سیاسی به کار گرفته شده است. بااین‌حال مفاهیم او نسخه‌های آماده برای هر مسئله نیستند؛ کثرت، رخداد، امر مجازی و درون‌ماندگاری در هر کتاب در شبکه استدلالی معینی ساخته می‌شوند. پیوند او با برگسون یکی از کلیدهای فهم این شبکه است و حضور «بازگشت به برگسون» در این نسخهٔ الفباباید خواننده را به این مسیر دقیق هدایت کند.
No account yet?
Create an Account