میم و آن دیگران | محمود دولت‌آبادی | نشر چشمه

«میم و آن دیگران» مجموعه‌ای از ۲۳ یادداشت، یادمان و چهره‌نگاری از محمود دولت‌آبادی (Mahmoud Dowlatabadi) است؛ نه زندگی‌نامه‌ای دانشگاهی و نه فرهنگ‌نامه‌ای بی‌طرف. حرف «میم» در عنوان هم می‌تواند امضای محمود باشد و هم دری به جمعی از آدم‌هایی که حافظهٔ شخصی و حرفه‌ای نویسنده را ساخته‌اند. دولت‌آبادی از دیدارها، دوستی‌ها، اختلاف نظرها، فقدان‌ها و لحظه‌هایی می‌نویسد که تصویر هم‌نسلان و پیشینیانش را برای او شکل داده‌اند. همین زاویهٔ شخصی نقطهٔ قوت کتاب است: خواننده فقط اطلاعات تاریخی دریافت نمی‌کند، بلکه لحن، داوری، مهر و گاه فاصلهٔ دولت‌آبادی را نیز می‌بیند. مجموعه از نویسنده، شاعر و مترجم تا فیلم‌ساز، نمایشنامه‌نویس، موسیقی‌دان، نقاش و تاریخ‌نگار را کنار هم می‌نشاند و شبکهٔ فرهنگی چند دههٔ ایران را از درون یک حافظهٔ ادبی بازسازی می‌کند. چهره‌های کتاب عبارت‌اند از محمدعلی جمال‌زاده (Mohammad Ali Jamalzadeh)، جلال آل‌احمد (Jalal Al-e Ahmad)، سیمین دانشور (Simin Daneshvar)، مهدی اخوان‌ثالث (Mehdi Akhavan-Sales)، احمد شاملو (Ahmad Shamlou)، محمدعلی سپانلو (Mohammad-Ali Sepanlou)، جواد مجابی (Javad Mojabi)، علی‌اشرف درویشیان (Ali-Ashraf Darvishian)، سهراب شهیدثالث (Sohrab Shahid Saless)، پیتر هاندکه (Peter Handke)، آرتور میلر (Arthur Miller)، عبدالحسین نوشین (Abdolhossein Noushin)، بهرام بیضایی (Bahram Beyzai)، اکبر رادی (Akbar Radi)، هوشنگ گلشیری (Houshang Golshiri)، رضا براهنی (Reza Baraheni)، ناصر تقوایی (Nasser Taghvai)، محمدرضا لطفی (Mohammad-Reza Lotfi)، سارا دولت‌آبادی (Sara Dowlatabadi)، محمدحسین ماهر (Mohammad Hossein Maher)، فریدون آدمیت (Fereydun Adamiyat)، جیمز جویس (James Joyce). دو یادداشت جداگانه به محمدعلی سپانلو اختصاص دارد؛ بنابراین ۲۳ متن دربارهٔ ۲۲ چهره است. یادداشت دربارهٔ جیمز جویس نیز نشان می‌دهد «دیگران» فقط آشنایان ایرانی نیستند و دامنهٔ گفت‌وگوی ادبی دولت‌آبادی به ادبیات جهان می‌رسد. بهتر است این نوشته‌ها را شهادت و پرترهٔ شخصی بخوانیم، نه منبع کامل و نهایی زندگی هر فرد. نشر چشمه کتاب را نخستین بار حوالی ۱۳۹۰–۱۳۹۱ منتشر کرد. نسخه‌های بازار با همین شابک در صفحه‌آرایی و صحافی تفاوت دارند: نسخهٔ منطبق با فهرست فعلی ۱۶۶ صفحه و جلد سخت ثبت شده، در حالی که چاپ‌های دیگری ۱۶۸ صفحه و شومیزند. این اختلاف به‌جای انتخاب یک عدد عمومی و نادرست آشکار شده است.

مشخصات کتاب | Book Details

Mim va An Digaran is a collection of twenty-three essays, memorial pieces and personal portraits by Mahmoud Dowlatabadi. It is neither an academic biography nor a neutral reference work. The letter “M” in its title can suggest Mahmoud’s signature as well as an entrance to the people who shaped the author’s personal and professional memory. Dowlatabadi writes about meetings, friendships, disagreements, losses and moments through which he came to see his contemporaries and predecessors. That personal angle is the book’s strength: the reader encounters not only historical information but also Dowlatabadi’s voice, judgements, affection and occasional distance. The collection brings writers, poets and translators together with filmmakers, dramatists, musicians, painters and historians, reconstructing several decades of Iranian cultural life from within one literary memory. Its subjects are Mohammad Ali Jamalzadeh, Jalal Al-e Ahmad, Simin Daneshvar, Mehdi Akhavan-Sales, Ahmad Shamlou, Mohammad-Ali Sepanlou, Javad Mojabi, Ali-Ashraf Darvishian, Sohrab Shahid Saless, Peter Handke, Arthur Miller, Abdolhossein Noushin, Bahram Beyzai, Akbar Radi, Houshang Golshiri, Reza Baraheni, Nasser Taghvai, Mohammad-Reza Lotfi, Sara Dowlatabadi, Mohammad Hossein Maher, Fereydun Adamiyat, James Joyce. Two separate pieces concern Mohammad-Ali Sepanlou, making twenty-three texts about twenty-two people. The piece on James Joyce also shows that “the others” are not limited to Iranian acquaintances and that Dowlatabadi’s literary conversation extends into world literature. These pieces are best read as testimony and personal portraiture rather than complete or definitive biographies of their subjects. Cheshmeh first published the collection around 1390–1391/2011–2012. Market records under the same ISBN differ by typesetting and binding: the matched listing has 166 pages and a gilt hardcover, while other printings are catalogued as 168-page paperbacks. The difference is disclosed rather than collapsed into one misleading generic specification.